Aktif Hatırlama Nedir? Tekrar Okumaktan Daha Etkili Çalışma Yöntemi

Aktif Hatırlama Nedir? Tekrar Okumaktan Daha Etkili Çalışma Yöntemi

Sınavdan önce notları defalarca okumak, kitaptaki önemli cümlelerin altını çizmek ya da özetleri yeniden gözden geçirmek, öğrencilerin en sık başvurduğu çalışma yöntemleridir. Bu yöntemler tanıdıklık hissi yaratır: Metni okudukça “bunu biliyorum” duygusu güçlenir. Ancak bilginin gerçekten öğrenilip öğrenilmediğini anlamanın daha etkili bir yolu vardır: onu hafızadan geri çağırmaya çalışmak. Bu yazıda aktif hatırlama olarak bilinen bu yöntemi ve hem ders çalışırken hem de tez sürecinde nasıl kullanılabileceğini ele alıyoruz.

Aktif Hatırlama Nedir?

Aktif hatırlama, öğrenilen bilgiyi kaynağa bakmadan hafızadan geri çağırmaya çalışarak çalışma yöntemidir. Literatürde “geri getirme pratiği” ya da “test etkisi” adlarıyla da anılır. Burada “test” kavramı not verilen bir sınavı değil, kişinin kendi kendine yaptığı her türlü hatırlama denemesini ifade eder.

Bir konuyu okuduktan sonra kitabı kapatıp neler hatırladığınızı yazmak, kendinize sorular sorup cevaplamak ya da bir kavramı kimseye bakmadan açıklamaya çalışmak aktif hatırlamanın örnekleridir.

Araştırmalar Ne Söylüyor?

Henry Roediger ve Jeffrey Karpicke’nin 2006’da yayımlanan çalışması, bu alanda en sık atıf yapılan araştırmalar arasındadır. Araştırmada öğrenciler kısa metinler üzerinde çalışmış; bir grup metni tekrar okumuş, diğer grup ise metinde hatırladıklarını yazmaya çalışmıştır. Kısa süre sonra yapılan değerlendirmede tekrar okuyan grup biraz daha başarılıyken, birkaç gün ve bir hafta sonra yapılan değerlendirmelerde hatırlama pratiği yapan grubun bilgileri daha iyi koruduğu görülmüştür.

Dunlosky ve arkadaşlarının 2013’te yayımladığı kapsamlı derlemede de öğrenme tekniklerinin etkililiği karşılaştırılmış; kendini test etme ve aralıklı tekrar, en yüksek fayda düzeyine sahip teknikler arasında değerlendirilmiştir. Aynı derlemede tekrar okuma ve altını çizme gibi yaygın yöntemlerin faydası ise görece düşük bulunmuştur.

Neden İşe Yarar?

Bilgiyi hafızadan geri çağırmak, yalnızca öğrenilenin ölçülmesi değil, aynı zamanda öğrenmenin kendisidir. Her başarılı hatırlama denemesi, bilgiye ulaşma yolunu güçlendirir. Ayrıca hatırlama denemeleri, gerçekten neyi bildiğinizi ve neyi bilmediğinizi açıkça gösterir. Tekrar okuma sırasında ortaya çıkan tanıdıklık hissi ise çoğu zaman yanıltıcıdır; metni tanımak, onu hatırlayabileceğiniz anlamına gelmez.

Aktif Hatırlama Nasıl Uygulanır?

1. Kapat ve yaz

Bir bölümü okuduktan sonra kitabı ya da makaleyi kapatın ve hatırladığınız ana fikirleri boş bir kâğıda yazın. Ardından kaynağa dönüp eksik ya da yanlış kısımları kontrol edin.

2. Kendinize soru sorun

Okurken kenar boşluklarına ya da ayrı bir deftere sorular yazın. Tekrar ederken metni okumak yerine bu soruları cevaplamaya çalışın.

3. Soru kartları hazırlayın

Bir yüzünde soru, diğer yüzünde cevap bulunan kartlar, aktif hatırlamanın en bilinen uygulamalarındandır. Kartları kâğıt üzerinde ya da dijital uygulamalarla hazırlayabilirsiniz. Cevabı okumadan önce mutlaka kendiniz hatırlamaya çalışın.

4. Başkasına anlatın

Bir konuyu bir arkadaşınıza, notlara bakmadan anlatmaya çalışmak hem hatırlama pratiği sağlar hem de anlamadığınız noktaları ortaya çıkarır.

5. Aralıklı tekrarla birleştirin

Aktif hatırlama, tekrarların zamana yayılmasıyla birleştiğinde daha etkili olur. Bir konuyu tek bir oturumda defalarca tekrar etmek yerine, birkaç gün arayla yeniden hatırlamaya çalışmak bilginin daha kalıcı olmasını sağlar.

Tez Sürecinde Aktif Hatırlama

Aktif hatırlama yalnızca sınavlar için değil, tez sürecinde de işe yarar:

  • Makale okurken: Bir makaleyi okuduktan sonra kaynağa bakmadan araştırma sorusunu, yöntemini ve temel bulgularını birkaç cümleyle yazın. Bu özet, hem anlama düzeyinizi gösterir hem de literatür bölümünü yazarken işinize yarar.
  • Yeterlik sınavına hazırlanırken: Alanınızın temel kavram ve kuramlarına dair sorular hazırlayıp düzenli aralıklarla cevaplamaya çalışın.
  • Tez savunmasına hazırlanırken: Jürinin sorabileceği soruları listeleyin ve notlara bakmadan sesli olarak cevaplayın.

Makaleleri okurken anlama düzeyinizi artırmaya yönelik öneriler için Okuduğunuzu Anlamanın 5 Etkili Yolu yazımıza bakabilirsiniz.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Aktif hatırlama, tekrar okumaya göre daha zorlayıcı hissettirebilir. Bu zorluk, öğrenmenin gerçekleştiğinin bir işaretidir.
  • Hatırlayamadığınız bilgileri mutlaka kaynaktan kontrol edin; yanlış hatırlanan bilgiler düzeltilmezse kalıcı hâle gelebilir.
  • Konuyu ilk kez öğrenirken önce anlamaya odaklanın; aktif hatırlama, anlaşılmış bilgiyi pekiştirmek için en etkili sonucu verir.

Kaynaklar

  • Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students’ learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58.
  • Roediger, H. L., III, & Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255.

İlgili Yazılar

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir