Türkiye’deki her üniversitenin lisansüstü enstitüsü, kendi tez yazım kılavuzunu ve Word şablonunu yayımlar — ve bu kılavuzlar, ortak akademik kurallar (APA, sayfa numaralandırma gibi) üzerine kurulu olsa da, kurumdan kuruma önemli farklılıklar taşır. Bu rehberde bu kılavuzların genel yapısını, ortak noktalarını ve en sık farklılaştığı alanları ele alıyoruz; kendi kurumunuzun kılavuzunu bulup doğru kullanmanız için bir başlangıç noktası sunuyoruz.
Neden Her Üniversitenin Kendi Kılavuzu Var?
Tez yazım kuralları, YÖK’ün genel lisansüstü eğitim yönetmeliği çerçevesinde belirlenmekle birlikte, kılavuzun ayrıntıları (biçimlendirme, kapak tasarımı, kaynak gösterme sistemi tercihi) her üniversitenin senato kararıyla kendi enstitüsü için belirlenir. Bu nedenle aynı YÖK çatısı altında olsa da, örneğin bir üniversite APA 7’yi zorunlu tutarken bir başkası Chicago veya IEEE sistemine de izin verebilir; biri tek bir kapak şablonu kullanırken bir diğeri fakülteye göre farklı şablonlar sunabilir.
Kılavuzlarda Ortak Olan Unsurlar
Farklılıklara rağmen, incelenen kılavuzların büyük çoğunluğunda şu unsurlar ortaktır:
- Kapak sayfası, onay sayfası, önsöz, özet (Türkçe/İngilizce), içindekiler gibi standart ön sayfalar
- Ön sayfalarda roma rakamı, ana metinde Arap rakamı ile sayfa numaralandırma
- Genellikle 12 punto, Times New Roman (bazı kurumlarda alternatif fontlara da izin verilir) ve 1,5 veya çift satır aralığı
- Belirli bir kaynak gösterme sistemi (çoğunlukla APA, bazı alanlarda IEEE veya Chicago) zorunluluğu
- Bir intihal/benzerlik oranı üst sınırı (genellikle %15-%25 aralığında, tez türüne göre değişir)
- Tezin YÖK Ulusal Tez Merkezi’ne yüklenmesi zorunluluğu
Üniversiteler Arasında En Sık Farklılaşan Noktalar
| Alan | Nasıl Farklılaşır |
|---|---|
| Kaynak gösterme sistemi | Çoğu sosyal bilimler enstitüsü APA’yı zorunlu tutar; mühendislik/fen bilimleri enstitülerinde IEEE veya sayısal (numaralandırılmış) sistem tercih edilebilir |
| İntihal/benzerlik oranı eşiği | Yüksek lisansta %15-%25, doktorada %10-%20 arasında değişir; bazı enstitüler kaynakçayı hesaplamaya dahil eder, bazıları hariç tutar |
| Kapak sayfası tasarımı | Bazı enstitüler tek bir sabit şablon isterken, bazı üniversitelerde fakülteye/enstitüye göre farklı logo ve renk şeması kullanılır |
| Enstitü sayısı ve yapısı | Bazı üniversitelerde tek bir “Lisansüstü Eğitim Enstitüsü” tüm alanları kapsar; bazılarında Fen Bilimleri, Sosyal Bilimler, Sağlık Bilimleri gibi ayrı enstitüler bulunur ve her biri kendi kılavuzunu yayımlar |
| Şablon dosya formatı | Çoğu kurum Word şablonu sunar; bazı mühendislik enstitüleri ayrıca resmi bir LaTeX şablonu da yayımlar |
Kendi Üniversitenizin Kılavuzunu Nasıl Bulursunuz?
Güncel kılavuza ulaşmanın en güvenilir yolu, doğrudan kendi enstitünüzün resmi web sitesindeki “Lisansüstü Eğitim Enstitüsü” veya ilgili anabilim dalının “Tez Yazım Kılavuzu / Formlar” sayfasıdır. Üçüncü parti sitelerde veya eski forumlarda paylaşılan kılavuzlar genellikle güncelliğini yitirmiş olabilir — kılavuzlar sık sık (bazen yılda bir kez) güncellendiği için, tezinize başlamadan önce enstitünüzün sitesinden en güncel sürümü indirmeniz önemlidir. Bu serinin devamında, sık aranan üniversitelerin (örneğin Gazi, İstanbul, Hacettepe, Ankara) kılavuzlarını tek tek özetleyen yazılar yayımlayacağız.
Kılavuz ile Genel Akademik Kurallar Çelişirse Ne Yapılır?
Bazen bir enstitünün kılavuzu, genel akademik yazım kurallarından (örneğin standart APA 7) farklı bir uygulama isteyebilir — örneğin farklı bir font, farklı bir kenar boşluğu veya kendine özgü bir kapak düzeni. Bu durumda her zaman enstitünüzün kendi kılavuzu önceliklidir; APA veya diğer genel akademik standartlar, enstitünüzün kılavuzunda belirtilmeyen konularda (örneğin metin içi atıf detayları) tamamlayıcı olarak kullanılır, kılavuzun açıkça belirttiği kuralların yerini almaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kılavuzda belirtilmeyen bir konuda (örneğin dipnot kullanımı) ne yapmalıyım?
Kılavuzda açıkça ele alınmayan konularda, enstitünün benimsediği genel kaynak gösterme sisteminin (örn. APA 7) kendi kurallarını uygulamanız ve emin değilseniz danışmanınıza danışmanız önerilir.
Kılavuz tez yazımı sırasında güncellenirse ne olur?
Çoğu enstitü, tez sürecine başlarken geçerli olan kılavuz sürümünün esas alınmasına izin verir; ancak bazı kurumlar savunma tarihinde geçerli olan en güncel kılavuzu talep edebilir. Bu noktayı enstitünüzden yazılı olarak teyit etmeniz önerilir.
Danışmanımın istediği format ile kılavuzdaki format çelişirse hangisi geçerlidir?
Enstitünün resmi kılavuzu, biçimsel kurallar açısından bağlayıcı belgedir; danışmanların içerik ve yöntem konusunda yönlendirme yapması normaldir, ancak biçimsel kurallarda enstitü kılavuzu esas alınmalıdır. Çelişki durumunda enstitü yazı işleri ile teyit edilmesi en sağlıklı yoldur.