ALES puan hesaplama denince çoğu kişi doğru ve yanlış sayısını girip kesin bir puan görmeyi bekler; oysa ÖSYM’nin yöntemi bütün adayların sonuçlarına bağlı olduğu için sınavdan önce ya da cevap anahtarıyla tek başına kesin puan bulunamaz. Aşağıdaki araç netlerinizi resmi kurala göre hesaplar, elinizde oturum istatistikleri varsa standart puanınızı ve SAY, SÖZ, EA ağırlıklı puanlarınızı da gösterir.
ALES net ve ağırlıklı puan hesaplayıcı
Her testte 50 soru vardır. Dört yanlış bir doğruyu götürür. Sonuçlar resmi ALES puanı değildir.
Sayısal test
Sözel test
İsteğe bağlı: test ortalaması ve standart sapmasıyla standart puan
ÖSYM’nin bir oturum için yayımladığı ham puan ortalamasını ve standart sapmasını biliyorsanız girin. Araç, ham puanınızı ortalaması 50, standart sapması 10 olan standart puana çevirir ve SAY, SÖZ, EA ağırlıklı puanlarını hesaplar. Bu ağırlıklı puanlar 100’lük ALES puanı değildir.
Sayısal test ham puanları
Sözel test ham puanları
| Puan türü | Sayısal payı | Sözel payı | Ağırlıklı standart puan |
|---|---|---|---|
| SAY | %75 | %25 | – |
| SÖZ | %25 | %75 | – |
| EA | %50 | %50 | – |
ALES puanı, tüm adayların ağırlıklı puanlarının ortalaması, standart sapması ve en yüksek değeri kullanılarak hesaplanır. ÖSYM bu değerleri sınavdan önce bilemediği için hiçbir araç neti kesin ALES puanına çeviremez.
Araç nasıl kullanılır?
ALES’te sayısal ve sözel olmak üzere iki test vardır; her biri 50 sorudan oluşur. Cevap anahtarı yayımlandıktan sonra kendi cevaplarınızı karşılaştırın ve her test için doğru ile yanlış sayınızı ilgili kutulara yazın. Boş bıraktığınız soruları girmenize gerek yok; araç bunları 50’den çıkararak kendisi bulur.
“Hesapla” düğmesine bastığınızda iki testin neti, yani ÖSYM’nin deyişiyle ham puanı görünür. Doğru ve yanlış toplamı 50’yi geçerse ya da tam sayı olmayan bir değer yazarsanız araç sizi uyarır.
İsteğe bağlı bölüm, ÖSYM’nin bir oturum için açıkladığı test ham puan ortalaması ve standart sapmasını bilenler içindir. Bu dört değeri girerseniz araç standart puanlarınızı ve üç puan türündeki ağırlıklı puanlarınızı hesaplar. Ondalık değerleri virgülle (21,35) ya da noktayla (21.35) yazabilirsiniz.
ÖSYM ALES puanını nasıl hesaplıyor?
ÖSYM kılavuzlarında anlatılan yöntem dört aşamalıdır. İlk iki aşama sizin verilerinizle yapılabilir, son iki aşama ise sınava giren herkesin sonucunu gerektirir.
1. Ham puan (net)
Her testte doğru cevap sayısından yanlış cevap sayısının dörtte biri çıkarılır; yani dört yanlış bir doğruyu götürür:
Net = Doğru − (Yanlış / 4)
2. Standart puan
Her test için sınavı geçerli sayılan tüm adayların ham puan ortalaması ve standart sapması hesaplanır. Sizin ham puanınız, ortalaması 50 ve standart sapması 10 olan bir ölçeğe taşınır:
Standart puan = 50 + 10 × (Net − Test ortalaması) / Test standart sapması
Bu adım netinizi o oturumdaki diğer adaylarla kıyaslar. Aynı 30 net, soruların zor olduğu bir oturumda daha yüksek, kolay olduğu bir oturumda daha düşük standart puana karşılık gelir.
3. Ağırlıklı puan
İki testin standart puanları puan türüne göre şu ağırlıklarla birleştirilir:
| Puan türü | Sayısal test standart puanı | Sözel test standart puanı |
|---|---|---|
| Sayısal (SAY) | 0,75 | 0,25 |
| Sözel (SÖZ) | 0,25 | 0,75 |
| Eşit ağırlık (EA) | 0,50 | 0,50 |
4. 100’lük ALES puanına dönüşüm
Ağırlıklı puanlar son olarak 100 üzerinden puana çevrilir. ÖSYM’nin ALES kılavuzlarında verilen formül şöyledir:
ALES puanı = 70 + 30 × [2 × (AP − X) − S] / [2 × (B − X) − S]
Burada AP adayın ağırlıklı puanını, X bütün adayların ağırlıklı puan ortalamasını, S bu puanların standart sapmasını, B ise en yüksek ağırlıklı puanı gösterir. Formül, o puan türünde en yüksek ağırlıklı puanı alan adaya 100 verir; ortalamanın yarım standart sapma üstündeki adaya da 70 verir.
Neden kesin ALES puanı hesaplanamıyor?
Son formüldeki S ve B değerleri, oturumdaki bütün adayların ağırlıklı puanlarından hesaplanır. Bu değerler sınav sonuçları çıkmadan bilinemez; sonuçlar açıklandıktan sonra da ÖSYM’nin sayısal bilgi belgelerinde her zaman ağırlıklı puan dağılımı ve en yüksek ağırlıklı puan olarak yer almaz. Bu yüzden internette “netini gir, ALES puanını öğren” diyen araçlar ya geçmiş sınavlardan türetilmiş yaklaşık katsayılar ya da varsayımlar kullanır. Bu araçlar size fikir verebilir ama sonucu resmi puan gibi okumamak gerekir.
Bu sayfadaki araç bu nedenle tahmini 100’lük puan üretmez. Gösterdiği net ve ağırlıklı standart puan, ÖSYM’nin yönteminde gerçekten karşılığı olan ara sonuçlardır. Ağırlıklı standart puanın 50’nin üstünde olması, girdiğiniz oturumun ortalamasının üstünde olduğunuzu gösterir; ama bu sayı ALES belgenizde görünecek puanla aynı değildir.
Sayılarla bir örnek
Bir adayın sayısal testte 38 doğru, 8 yanlış; sözel testte 42 doğru, 6 yanlış yaptığını düşünelim.
- Sayısal net: 38 − 8 / 4 = 36 (4 soru boş)
- Sözel net: 42 − 6 / 4 = 40,5 (2 soru boş)
Standart puan adımını göstermek için sayısal testin ortalamasını 20, standart sapmasını 10; sözel testin ortalamasını 25, standart sapmasını 10 kabul edelim. Bu değerler gerçek bir oturuma ait değildir, yalnızca hesabı izlemeyi kolaylaştırmak için seçilmiş yuvarlak sayılardır.
- Sayısal standart puan: 50 + 10 × (36 − 20) / 10 = 66
- Sözel standart puan: 50 + 10 × (40,5 − 25) / 10 = 65,5
- SAY ağırlıklı puan: 0,75 × 66 + 0,25 × 65,5 = 65,875
- SÖZ ağırlıklı puan: 0,25 × 66 + 0,75 × 65,5 = 65,625
- EA ağırlıklı puan: 0,50 × 66 + 0,50 × 65,5 = 65,75
Aynı değerleri araca girdiğinizde aynı sonuçları görürsünüz (iki ondalığa yuvarlanmış olarak). Bu adayın 100’lük ALES puanını bulmak için ise o oturumdaki ağırlıklı puanların standart sapması ve en yüksek değeri gerekir.
ALES puanı ne işe yarar, hangi puan gerekir?
ALES puanı lisansüstü programlara başvuruda ve üniversitelerin öğretim elemanı alımlarında kullanılır. Mevzuattaki en düşük puanlar şöyledir:
| Başvuru | En az ALES puanı | Dayanak |
|---|---|---|
| Tezli yüksek lisans | Başvurulan programın puan türünde 55 | YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği |
| Lisans diplomasıyla doktora | 80 | YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği |
| Araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi kadroları | 70 | Öğretim üyesi dışındaki öğretim elemanı kadrolarına atamada uygulanacak merkezi sınav yönetmeliği |
Bunlar alt sınırlardır. Üniversite senatoları ve ilanlar daha yüksek puan isteyebilir; ALES puanının başvuru değerlendirmesinde ne kadar ağırlıkla kullanılacağı da kurumdan kuruma değişir. ÖSYM kılavuzuna göre kurumlar ALES puanını yüzde 50’den az olmamak koşuluyla değerlendirmeye katar ve oranı adaylara duyurur. Bazı programlar için yönetmelikte ve senato kararlarında farklı düzenlemeler bulunabilir. Başvurmadan önce ilgili enstitünün ve kadro ilanının şartlarını okuyun.
ALES sonuçları, ÖSYM kılavuzuna göre açıklandığı tarihten itibaren 5 yıl süreyle geçerlidir.
Dikkat edilecek noktalar
- İptal edilen sorular hesabı değiştirir. ÖSYM bir soruyu iptal ederse o soru değerlendirme dışında kalır ve puanlar geçerli sorular üzerinden hesaplanır. Netinizi iptal kararları açıklandıktan sonra yeniden kontrol edin.
- Cevap anahtarı ile kendi işaretlemeniz arasındaki farklar, sonuç belgesindeki doğru ve yanlış sayısıyla küçük farklar doğurabilir. Kesin bilgi ÖSYM sonuç belgesindedir.
- Farklı oturumların netleri doğrudan karşılaştırılamaz. Bir oturumdaki 35 net, diğerindeki 35 netle aynı puanı getirmeyebilir.
- Başvurduğunuz programın puan türünü önceden öğrenin. Aynı sınav sonucuyla SAY, SÖZ ve EA puanlarınız farklı olur; başvuruda programın istediği tür esas alınır.
Sık Sorulan Sorular
ALES’te yanlışlar doğruyu götürür mü?
Evet. Her testte yanlış sayısının dörtte biri doğru sayısından çıkarılır. 40 doğru ve 8 yanlış yapan adayın neti 38 olur.
Netimden ALES puanımı kesin olarak öğrenebilir miyim?
Hayır. Puan, oturumdaki bütün adayların ortalamasına, standart sapmasına ve en yüksek ağırlıklı puanına bağlıdır. Kesin puanı yalnızca ÖSYM’nin açıkladığı sonuç belgesinde görebilirsiniz.
Ağırlıklı standart puan ile ALES puanı aynı şey mi?
Değil. Ağırlıklı standart puan, 100’lük ALES puanına dönüşmeden önceki ara değerdir. İkisi aynı yönde hareket eder; ağırlıklı puanı yüksek olanın ALES puanı da yüksektir. Sayısal karşılıkları ise farklıdır.
ALES puanım kaç yıl geçerli?
ÖSYM kılavuzuna göre sonuçlar açıklandığı tarihten itibaren 5 yıl geçerlidir. Başvuru tarihinde belgenizin süresinin dolmamış olması gerekir.
Tezsiz yüksek lisans için ALES gerekir mi?
ÖSYM kılavuzunda 55 puan alt sınırı tezsiz yüksek lisans dışındaki lisansüstü programlar için belirtilir. Tezsiz programlarda ALES istenip istenmeyeceği ve istenecekse kaç puan aranacağı üniversite senatosunun kararına bağlıdır; başvuracağınız enstitünün ilanına bakın.
Son Söz
Sınavdan çıktıktan sonra netinizi bilmek, hangi programlara başvurabileceğinizi kabaca görmenize yeter. Kesin karar için sonuç belgenizi bekleyin, başvuracağınız programın puan türünü ve en düşük puanını ilandan teyit edin.