Bir dergiden “büyük düzeltme” ya da “küçük düzeltme” kararıyla dönen makale, yayına giden yolun yarısını geçmiş demektir. Bundan sonraki adım, hakem yorumlarına göre makaleyi düzeltmek ve yapılan değişiklikleri bir yanıt mektubuyla editöre sunmaktır. Pek çok araştırmacı düzeltmelere bütün enerjisini harcayıp yanıt mektubunu aceleyle yazar. Oysa editörler ve hakemler, düzeltilmiş metni çoğu zaman bu mektup üzerinden değerlendirir. İyi hazırlanmış bir yanıt mektubu, ikinci tur değerlendirmeyi hızlandırır ve gereksiz yeni sorulara yol açmaz.
Yanıt Mektubu Nedir?
Yanıt mektubu (İngilizcede response to reviewers ya da rebuttal letter), yazarın her hakem yorumuna nasıl karşılık verdiğini ve makalede hangi değişikliği nerede yaptığını gösteren belgedir. Dergiler genellikle bu belgenin düzeltilmiş makaleyle birlikte ayrı bir dosya olarak yüklenmesini ister. DergiPark’taki dergilerin çoğunda da düzeltme yüklenirken bu tür bir açıklama dosyası ya da açıklama alanı bulunur.
Yazmaya Başlamadan Önce
- Yorumları birkaç kez okuyun. İlk okumada eleştiriler sert görünebilir. Bir iki gün ara verip tekrar okumak, yorumları daha nesnel değerlendirmenizi sağlar.
- Yorumları numaralandırın. Her hakemin yorumlarını tek tek ayırın. Bir paragrafta birden fazla öneri varsa bunları ayrı maddeler hâline getirin.
- Yorumları sınıflandırın. Kolayca yapılabilecek düzeltmeleri, ek analiz ya da kaynak taraması gerektirenleri ve katılmadığınız yorumları ayrı ayrı işaretleyin.
- Editörün kararını okuyun. Editör, özellikle hangi yorumlara öncelik verilmesini beklediğini belirtmiş olabilir.
Yanıt Mektubunun Yapısı
Editöre kısa bir giriş
Mektup, editöre ve hakemlere değerlendirme için teşekkür eden kısa bir paragrafla başlar. Ardından yapılan değişikliklerin genel bir özeti verilir: Örneğin yöntem bölümünün genişletildiği, bir analizin eklendiği ya da tartışma bölümünün yeniden düzenlendiği bir iki cümleyle belirtilir. Bu giriş kısa tutulmalıdır.
Hakem bazında yanıtlar
Her hakem için ayrı bir başlık açılır. Her yorumun altında üç öğe bulunur:
- Hakem yorumu: Yorum, olduğu gibi aktarılır. Okunabilirliği artırmak için yorumlar italik ya da farklı renkte yazılabilir.
- Yanıt: Yorumu nasıl karşıladığınızı açıklayan kısa ve net bir metin.
- Değişikliğin yeri: Makalede değişikliğin yapıldığı sayfa, satır ya da bölüm.
Pek çok yazar bu düzeni üç sütunlu bir tabloyla da sunar: yorum, yanıt ve değişikliğin yeri. Dergi belirli bir format istemiyorsa her iki yol da kabul görür.
Örnek Yanıtlar
Kabul edilen bir yorum:
Hakem 1, Yorum 3: Örneklemin seçim sürecine ilişkin bilgi yetersizdir.
Yanıt: Değerli katkınız için teşekkür ederiz. Yöntem bölümüne örnekleme yöntemine, okulların seçim ölçütlerine ve katılım oranına ilişkin ayrıntılı bilgi eklenmiştir (s. 7, satır 12–24).
Kısmen kabul edilen bir yorum:
Hakem 2, Yorum 1: Çalışmanın boylamsal bir desenle tekrarlanması önerilir.
Yanıt: Öneriniz için teşekkür ederiz. Verilerin tek bir dönemde toplanmış olması nedeniyle bu çalışmada boylamsal bir analiz yapılamamaktadır. Bu durum sınırlılıklar bölümünde açıkça belirtilmiş ve gelecek araştırmalar için öneri olarak eklenmiştir (s. 18, satır 5–11).
Katılmadığınız bir yorum:
Hakem 1, Yorum 6: Analizde parametrik olmayan testler kullanılmalıdır.
Yanıt: Bu konudaki değerlendirmeniz için teşekkür ederiz. Verilerin normallik varsayımını karşıladığı Shapiro-Wilk testi ve çarpıklık-basıklık değerleriyle sınanmış ve sonuçlar yöntem bölümüne eklenmiştir (s. 9, satır 3–10). Bu nedenle parametrik testlerin kullanımını sürdürdük. Takdirinize sunarız.
Katılmadığınız Yorumlara Nasıl Yanıt Verilir?
Her hakem yorumunu kabul etmek zorunda değilsiniz. Hakemler de yanılabilir ya da makalenin bir bölümünü farklı yorumlamış olabilir. Ancak itiraz etmenin bir üslubu vardır:
- Yorumu görmezden gelmeyin; her yoruma mutlaka yanıt verin.
- Görüşünüzü kaynaklarla ya da verilerle destekleyin.
- Kişisel ya da savunmacı bir dil kullanmayın. “Hakem konuyu anlamamış” gibi ifadeler yerine “Bu noktanın metinde yeterince açık ifade edilmediğini fark ettik” gibi yapıcı ifadeler tercih edin.
- Mümkünse orta bir yol bulun. Yoruma tamamen katılmasanız bile metne bir açıklama cümlesi eklemek, hakemin kaygısını giderebilir.
Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Noktalar
- Değişiklikleri görünür kılın. Dergi aksini belirtmedikçe düzeltilmiş metinde değişiklikleri renkli yazı ya da Word’ün “Değişiklikleri İzle” özelliğiyle gösterin.
- Kör hakemlik kurallarına uyun. Yanıt mektubunda ve düzeltilmiş metinde kimliğinizi açığa çıkaracak bilgiler bulunmamalıdır.
- Süreye dikkat edin. Dergilerin düzeltme için verdiği süreyi aşmamaya çalışın. Daha fazla zamana ihtiyacınız varsa editörden önceden ek süre isteyin.
- Tutarlılığı kontrol edin. Yanıt mektubunda belirttiğiniz sayfa ve satır numaralarının son sürümle örtüştüğünden emin olun.
Makale yazım sürecinin önceki aşamaları için Bilimsel Makale Türleri Nelerdir?, dergi seçimi için de Makale Yayınlayabileceğiniz En İyi Akademik Dergiler yazılarımıza bakabilirsiniz.