Tezin giriş bölümünde problem durumunun ardından gelen amaç, önem, varsayımlar, sınırlılıklar ve tanımlar kısımları çoğu zaman birkaç paragrafla geçiştirilir. Oysa bu kısımlar, araştırmanın neyi yapıp neyi yapmadığını açıkça ortaya koyduğu için jürinin dikkatle okuduğu bölümler arasındadır. Bu yazıda bu alt başlıkların her birinin ne işe yaradığını, nasıl yazılabileceğini ve sık yapılan hataları örneklerle ele alıyoruz.
Araştırmanın Amacı
Amaç bölümü, araştırmanın neyi ortaya koymayı hedeflediğini açık ve ölçülebilir bir biçimde ifade eder. Genellikle bir genel amaç cümlesiyle başlar ve bu amaca bağlı alt amaçlar ya da alt problemlerle devam eder.
Bu araştırmanın genel amacı, ortaokul öğretmenlerinin dijital okuryazarlık düzeylerini belirlemek ve bu düzeylerin çeşitli değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir.
Alt amaçlar, genel amacı somut ve cevaplanabilir sorulara dönüştürür. Örneğin “Öğretmenlerin dijital okuryazarlık düzeyleri cinsiyete göre farklılaşmakta mıdır?” gibi. Alt amaçların her biri, yöntem bölümünde bir analizle, bulgular bölümünde ise ayrı bir başlıkla karşılık bulmalıdır.
Amaç yazarken “incelemek”, “belirlemek”, “karşılaştırmak”, “ilişkisini ortaya koymak” gibi araştırmanın desenine uygun fiiller kullanmak önemlidir. İlişkisel bir tarama araştırmasında “etkisini belirlemek” gibi neden-sonuç ilişkisi çağrıştıran ifadeler, yöntemle uyumsuzluk yaratır.
Araştırmanın Önemi
Önem bölümü, araştırmanın neden yapılmaya değer olduğunu ve kime, nasıl bir katkı sağlayacağını açıklar. Problem durumunda ortaya konan boşluk, burada araştırmanın sağlayacağı katkıyla ilişkilendirilir. Katkı genellikle birkaç düzeyde ele alınabilir:
- Alanyazına katkı: Araştırmanın bilgi birikimine ne eklediği.
- Uygulamaya katkı: Sonuçların öğretmenler, yöneticiler, hemşireler ya da ilgili uygulayıcılar için ne anlama geleceği.
- Politika ve karar süreçlerine katkı: Sonuçların program geliştirme ya da yönetsel kararlar için nasıl kullanılabileceği.
- Sonraki araştırmalara katkı: Geliştirilen bir ölçme aracı ya da önerilen bir modelin başka çalışmalarda kullanılabilmesi.
Önem bölümünde abartılı ifadelerden kaçınmak gerekir. “Bu araştırma alandaki tüm sorunları çözecektir” gibi cümleler yerine, araştırmanın kapsamıyla orantılı ve gerekçeli bir katkı tanımlamak daha inandırıcıdır.
Varsayımlar
Varsayımlar, araştırmacının doğru kabul ettiği ancak araştırma kapsamında ayrıca sınamadığı önermelerdir. Araştırmanın sonuçları, bu varsayımların doğru olduğu kabulüne dayanır.
Örnek varsayımlar:
- Katılımcıların veri toplama aracındaki maddeleri içtenlikle yanıtladığı varsayılmıştır.
- Seçilen örneklemin, araştırmanın evrenini temsil ettiği varsayılmıştır.
Varsayım yazarken dikkat edilmesi gereken nokta, araştırmada zaten sınanan bir durumu varsayım olarak sunmamaktır. Örneğin geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmış bir ölçme aracı için “ölçeğin geçerli ve güvenilir olduğu varsayılmıştır” demek yerine, bu analizlerin sonuçlarını yöntem bölümünde raporlamak daha doğrudur. Ayrıca her tezde varsayımlar başlığının zorunlu olmadığını, bazı enstitü kılavuzlarında bu başlığın yer almadığını da belirtmek gerekir.
Sınırlılıklar
Sınırlılıklar, araştırmanın kapsamını ve sonuçların genellenebilirliğini sınırlayan durumları ifade eder. Bu başlık altında iki farklı türden sınırlılıktan söz edilebilir:
- Kapsam sınırlılıkları: Araştırmacının bilinçli olarak tercih ettiği sınırlar. Örneğin araştırmanın belirli bir ilde, belirli bir eğitim-öğretim yılında ve belirli bir okul türünde yürütülmesi.
- Yöntemsel sınırlılıklar: Araştırmanın deseninden ya da veri toplama sürecinden kaynaklanan ve sonuçların yorumlanmasını etkileyen durumlar. Örneğin verilerin yalnızca öz bildirime dayalı bir ölçekle toplanması.
Bu araştırma, 2025–2026 eğitim-öğretim yılında Eskişehir ilindeki resmî ortaokullarda görev yapan öğretmenlerle sınırlıdır.
Sınırlılıkları belirtmek bir zayıflık itirafı değil, araştırmanın kapsamını dürüstçe tanımlamaktır. Jüri, sınırlılıklarının farkında olan bir araştırmacıyı genellikle daha güvenilir bulur. Tartışma bölümünde de bu sınırlılıkların sonuçları nasıl etkilemiş olabileceğine kısaca değinmek yararlıdır.
Tanımlar
Tanımlar bölümünde, araştırmada temel olan ve farklı biçimlerde anlaşılabilecek kavramların bu araştırmada hangi anlamda kullanıldığı açıklanır. Burada sözlük tanımlarından çok, kavramın araştırmadaki işlevsel karşılığı önemlidir.
Dijital okuryazarlık: Bu araştırmada, öğretmenlerin araştırmada kullanılan dijital okuryazarlık ölçeğinden aldıkları toplam puan olarak ele alınmıştır.
Tanımlar bölümüne yalnızca araştırma açısından gerçekten belirleyici olan kavramları almak yeterlidir. Genel olarak bilinen her terimi burada tanımlamak bölümü gereksiz yere uzatır. Kavramın ayrıntılı kuramsal tartışması ise kuramsal çerçeve bölümünde yapılır.
Sık Yapılan Hatalar
- Amaç cümlesi ile problem cümlesi arasında tutarsızlık bulunması.
- Alt amaçların bulgular bölümündeki başlıklarla örtüşmemesi.
- Önem bölümünde araştırmanın kapsamını aşan iddialarda bulunulması.
- Varsayım ile sınırlılığın birbirine karıştırılması.
- Sınırlılıklar başlığına “zaman ve maddi imkânların yetersizliği” gibi genel ve gerekçesiz ifadeler yazılması.
- Tanımlar bölümünün araştırmayla ilgisi zayıf terimlerle doldurulması.
Giriş bölümünün bütününe dair öneriler için Giriş Nasıl Yazılır? Size Yardımcı Olacak 5 Adım yazımıza göz atabilirsiniz. Bu başlıkların sırası ve adları enstitüden enstitüye farklılık gösterebildiği için kendi tez yazım kılavuzunuzu da mutlaka kontrol edin.