Lisansüstü başvurularda ALES puanı ve not ortalaması ön elemede belirleyici olsa da pek çok programda son karar, bilim sınavı ya da mülakat aşamasından sonra verilir. Mülakat, adayın alan bilgisini, araştırma ilgisini ve programa uygunluğunu değerlendirme kurulunun doğrudan gözlemleyebildiği tek aşamadır. Bu yüzden iyi bir hazırlık, puanları birbirine yakın adaylar arasında fark yaratabilir.
Mülakatın Değerlendirmedeki Yeri
Lisansüstü programlara kabulde ALES puanı, lisans not ortalaması ve programa göre bilimsel değerlendirme (yazılı sınav ve/veya mülakat) birlikte değerlendirilir. Bu ölçütlerin ağırlıkları ve mülakatın yapılıp yapılmayacağı üniversiteden üniversiteye, hatta programdan programa değişir. Bazı programlar yalnızca yazılı sınav yapar, bazıları yalnızca sözlü mülakat, bazıları ise ikisini birlikte uygular. Bu nedenle başvurduğunuz programın ilanında değerlendirme ölçütlerini ve ağırlıklarını mutlaka kontrol edin.
Başvuru şartlarına ilişkin genel bilgiler için Yüksek Lisans İçin Ortalama Kaç Olmalı? ve Yüksek Lisans Başvuru Tarihleri yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Soru Türleri
Mülakat soruları programa ve komisyona göre değişse de çoğu zaman birkaç başlık altında toplanır.
1. Motivasyon ve hedeflere dair sorular
- Neden yüksek lisans (ya da doktora) yapmak istiyorsunuz?
- Neden bu programı ve bu üniversiteyi seçtiniz?
- Lisansüstü eğitimden sonra ne yapmayı planlıyorsunuz?
Bu sorularda komisyon, adayın kararını bilinçli olarak verip vermediğini anlamaya çalışır. “İş bulamadım” ya da “zamanım vardı” gibi cevaplar yerine, alana ilginizi ve somut hedeflerinizi anlatan cevaplar hazırlayın.
2. Alan bilgisine dair sorular
- Lisans eğitiminizde en çok hangi dersler ilginizi çekti, neden?
- Alanınızdaki temel kavramlardan biri hakkında ne söyleyebilirsiniz?
- Alanınızda son dönemde tartışılan bir konu hakkında ne düşünüyorsunuz?
Bu sorular için alanın temel kavramlarını ve kuramlarını gözden geçirmek, başvurduğunuz programın ders içeriklerine bakmak faydalı olur.
3. Araştırma ilgisine dair sorular
- Hangi konuda tez yazmak istiyorsunuz?
- Bu konuyu nasıl araştırmayı düşünüyorsunuz?
- Bu konuda okuduğunuz çalışmalar hangileri?
Tezli programlarda bu sorular sıkça gelir. Kesin bir tez konusu sunmanız beklenmez; ancak ilgilendiğiniz bir alanı, o alanda okuduğunuz birkaç çalışmayı ve aklınızdaki genel bir araştırma sorusunu anlatabilmeniz olumlu bir izlenim bırakır. Tez konusu bulma sürecine dair fikirler için Tez Konusu Örnekleri yazımıza göz atabilirsiniz.
4. Yöntem bilgisine dair sorular
- Nicel ve nitel araştırma arasındaki fark nedir?
- Örneklem nedir, nasıl belirlenir?
- Geçerlik ve güvenirlik kavramlarını açıklar mısınız?
Özellikle sosyal bilimler ve eğitim alanlarında temel araştırma yöntemleri bilgisi sorgulanabilir. Bu konuda Nicel ve Nitel Araştırma Yöntemleri Arasındaki Farklar ve Evren ve Örneklem Nedir? yazılarımız hızlı bir tekrar için uygundur.
5. Kişisel durum ve planlamaya dair sorular
- Çalışıyor musunuz? Derslere ve tez çalışmasına nasıl zaman ayıracaksınız?
- Yabancı dil düzeyiniz alan yazınını takip etmeye yeterli mi?
Bu sorulara dürüst cevap vermek önemlidir. Çalışıyorsanız bunu saklamak yerine nasıl bir zaman planı yapacağınızı anlatmak daha güven verici olur.
Mülakata Nasıl Hazırlanılır?
- Programı araştırın. Programın derslerini, öğretim üyelerinin çalışma alanlarını ve son yıllarda yazılmış tezleri inceleyin. YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde programda yazılmış tezlere göz atmak, programın araştırma yönelimini anlamanın kolay bir yoludur.
- Niyet mektubunuzu tekrar okuyun. Başvuruda bir mektup sunduysanız, mektupta yazdığınız her şeyin ayrıntısını anlatabilecek durumda olun.
- Temel kavramları tekrar edin. Alanınızın giriş düzeyindeki kitaplarından birini gözden geçirmek, bilgi sorularına hazırlanmanın etkili bir yoludur.
- Cevaplarınızı sesli olarak prova edin. Bir arkadaşınızla deneme mülakatı yapmak, heyecanı azaltır ve cevaplarınızı netleştirir.
- Sizin de sorularınız olsun. Mülakatın sonunda soru sormanız istenebilir. Programın tez süreci ya da araştırma olanaklarıyla ilgili bir soru, ilginizi gösterir.
Mülakat Günü İçin Öneriler
- Sınav yerine ve saatine dair duyuruları önceden kontrol edin; çevrim içi mülakatlarda bağlantınızı ve kameranızı test edin.
- Bilmediğiniz bir soruyla karşılaştığınızda bildiğinizi uydurmak yerine bilmediğinizi açıkça söyleyip ilgili olarak bildiklerinizi aktarın.
- Cevaplarınızı kısa ve odaklı tutun; komisyonun zamanı sınırlıdır.
- Komisyon üyelerinin sorularını dikkatle dinleyin; gerekirse soruyu netleştirmek için tekrar sormaktan çekinmeyin.
Sık Yapılan Hatalar
- Başvurduğunuz program hakkında hiçbir bilgiye sahip olmamak.
- Ezberlenmiş, genel ve her programa uyan cevaplar vermek.
- Araştırma ilgisi sorusuna “henüz düşünmedim” diyerek cevap vermek.
- Niyet mektubunda yazılanlarla çelişen cevaplar vermek.