Üretken yapay zekâ araçlarının akademik çalışmalarda kullanımı yaygınlaştıkça yeni bir soru gündeme geldi: ChatGPT gibi bir araçtan alınan bir metin ya da bilgi kaynakçada nasıl gösterilir? Bu soruya verilecek cevap iki boyutludur. Birincisi biçimle ilgilidir: APA 7’ye göre kaynakça ve metin içi atıf nasıl yazılır? İkincisi ise etikle ilgilidir: Yapay zekâ aracı ne zaman kaynak olarak gösterilebilir, ne zaman gösterilmemelidir?
APA’nın Yaklaşımı: Yapay Zekâ Çıktısı Kişisel İletişim Değildir
APA, ChatGPT gibi bir araçtan alınan metni kişisel iletişim olarak değil, bir algoritmanın ürettiği çıktı olarak değerlendirir. Kişisel iletişim, bir kişiyle yapılan ve okurun erişemediği yazışma ya da görüşmeler için kullanılır; yapay zekâ aracında ise karşıda bir kişi yoktur. Bu nedenle APA, aracı geliştiren kuruluşun yazar olarak gösterildiği bir kaynakça girdisi önerir.
Kaynakça Biçimi
APA Style’ın yayımladığı rehbere göre genel biçim şöyledir:
Geliştirici Kuruluş. (Yıl). Aracın adı (Sürüm bilgisi) [Large language model]. URL
APA’nın kendi örneği şu şekildedir:
OpenAI. (2023). ChatGPT (Mar 14 version) [Large language model]. https://chat.openai.com/chat
Bu biçimin öğeleri şunlardır:
- Yazar: Aracı geliştiren kuruluş (örneğin OpenAI, Google, Anthropic).
- Yıl: Kullandığınız sürümün yılı.
- Başlık: Aracın adı, italik olarak.
- Sürüm: Kullandığınız sürüm ya da model bilgisi, parantez içinde. Araçlar sık güncellendiği için sürümü not etmek önemlidir.
- Tanımlayıcı: Köşeli parantez içinde kaynağın türü. Türkçe tezlerde bu ifadenin “[Büyük dil modeli]” biçiminde çevrilip çevrilmeyeceğini enstitünüzün kılavuzuna göre belirleyin.
- URL: Aracın erişim adresi.
Metin İçi Atıf
Metin içinde yazar ve yıl verilir: (OpenAI, 2023) ya da “OpenAI (2023) tarafından geliştirilen ChatGPT’ye…” biçiminde. APA, yapay zekâ aracına yöneltilen komutun (prompt) da metinde belirtilmesini önerir; böylece okur hangi soruya hangi yanıtın alındığını görebilir:
“Öz yeterlik kavramını tanımla” komutuna ChatGPT’nin verdiği yanıt, kavramın Bandura’nın kuramıyla ilişkisini vurgulamaktadır (OpenAI, 2023).
APA ayrıca uzun yanıtların tam metninin tezin eklerinde ya da çevrim içi ek materyallerde sunulmasını önerir. Aynı komut farklı zamanlarda farklı yanıtlar üretebildiği için, okurun yanıtın tamamını görebilmesi şeffaflık açısından önemlidir.
Yapay Zekâ Ne Zaman Kaynak Olarak Gösterilmemelidir?
Biçim kurallarını bilmek, yapay zekâ çıktısının her durumda kaynak olarak kullanılabileceği anlamına gelmez. Akademik bir metinde yapay zekâ aracını kaynak göstermek genellikle şu durumlarda anlamlıdır:
- Araştırmanın konusu yapay zekâ araçlarının kendisi olduğunda (örneğin ChatGPT’nin belirli sorulara verdiği yanıtların incelendiği bir çalışma),
- Bir aracın ürettiği çıktının bir örnek olarak metinde sunulduğu durumlarda.
Buna karşılık bir kavramın tanımı, bir kuramın açıklaması ya da bir istatistiksel bilgi için yapay zekâ aracını kaynak göstermek uygun değildir. Bu araçlar hatalı bilgi üretebilir ve var olmayan kaynaklar uydurabilir. Bilimsel bir bilgiyi aktarıyorsanız, bilginin özgün kaynağını bulup okumanız ve ona atıf yapmanız gerekir.
Kaynak Göstermek ile Kullanımı Beyan Etmek Farklıdır
Yapay zekâ aracını metin yazımında, dil düzeltmesinde ya da fikir geliştirmede kullandıysanız bu, kaynak göstermeden farklı bir yükümlülük doğurur: kullanımı beyan etmek. Yükseköğretim Kurulunun Mayıs 2024’te yayımladığı Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber, üretken yapay zekânın hangi işlevlerinin araştırmanın hangi aşamasında ve ne ölçüde kullanıldığının açıkça bildirilmesini, yazım aşamasında kullanıldığı bölümlerin yöntem kısmında açıklanmasını önerir. Rehbere göre üretken yapay zekâ araçları yazar olarak gösterilemez.
Pek çok enstitü ve dergi de yapay zekâ kullanımına ilişkin kendi beyan kurallarını yayımlamaktadır. Tez teslim etmeden önce enstitünüzün bu konudaki güncel düzenlemesini kontrol edin. Konuya dair genel değerlendirmemiz için ChatGPT ile Tez Yazılır mı? yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Yapay zekâ çıktısını kişisel iletişim olarak göstermek.
- Kaynakçada sürüm bilgisini belirtmemek.
- Yapay zekâ aracının önerdiği kaynakları kontrol etmeden kaynakçaya eklemek.
- Yapay zekâyla üretilen metni hiçbir beyanda bulunmadan tez metnine dâhil etmek.
Not: Yapay zekâ araçlarının kaynak gösterimine ilişkin öneriler yeni bir alan olduğu için zaman içinde güncellenebilmektedir. Bu yazıdaki biçim APA Style’ın yayımladığı rehberi temel almaktadır; tezinizde uygulamadan önce APA’nın ve enstitünüzün güncel önerilerini kontrol edin.