Tez teslim sürecinde enstitülerin büyük bölümü, öğrenciden ya da danışmandan bir benzerlik raporu ister. Rapor elinize geçtiğinde çoğu zaman ilk bakılan şey tek bir sayıdır: benzerlik yüzdesi. Oysa bu sayı tek başına tezinizde intihal olup olmadığını göstermez. Raporun nasıl okunacağını bilmek, hem gereksiz paniği önler hem de gerçekten düzeltilmesi gereken bölümleri bulmanızı sağlar.
Benzerlik Raporu Neyi Gösterir?
Turnitin, yüklenen metni internetteki sayfalarla, yayımlanmış makale ve kitaplarla ve sisteme daha önce yüklenmiş öğrenci çalışmalarından oluşan veri tabanlarıyla karşılaştırır. Raporda metninizdeki ifadelerle eşleşen kaynaklar listelenir ve eşleşen kısımlar metin üzerinde renklendirilir.
Burada önemli bir ayrım vardır: Turnitin benzerlik raporlar, intihal kararı vermez. Doğru biçimde tırnak içine alınmış ve kaynağı gösterilmiş bir alıntı da, kaynakçadaki bir künye de, alanda herkesin kullandığı kalıp ifadeler de eşleşme olarak görünebilir. Bir eşleşmenin intihal olup olmadığına raporu inceleyen kişi karar verir.
Raporun Temel Bileşenleri
Turnitin’in arayüzü, kullanılan sürüme ve kurumun tercih ettiği ürüne göre farklı görünebilir. Ancak temel bileşenler genellikle aynıdır:
- Genel benzerlik yüzdesi: Metnin ne kadarının veri tabanındaki kaynaklarla eşleştiğini gösterir.
- Kaynak listesi: Eşleşen kaynaklar, metindeki payına göre sıralanır. Her kaynağın yanında o kaynağa ait eşleşme yüzdesi yer alır.
- Renkli vurgular: Metindeki her eşleşme, kaynak listesindeki numarası ve rengiyle işaretlenir. Bir vurguya tıklayarak eşleşen kaynağı ve orijinal metni görebilirsiniz.
- Filtreler: Kaynakçanın, alıntıların ve belirli bir uzunluğun altındaki küçük eşleşmelerin hesaba katılıp katılmayacağını belirleyen ayarlardır.
Filtreler Neden Önemlidir?
Aynı tez, farklı filtre ayarlarıyla çok farklı benzerlik oranları verebilir. Bu nedenle enstitüler çoğu zaman hangi filtrelerin uygulanacağını belirler. Yaygın filtreler şunlardır:
- Kaynakçayı hariç tutma: Kaynakçadaki künyeler, aynı kaynakları kullanan başka çalışmalarla kaçınılmaz olarak eşleşir. Bu filtre kaynakça bölümünü hesaplamanın dışında bırakır.
- Alıntıları hariç tutma: Tırnak içindeki ifadeleri hesaplamanın dışında bırakır. Tırnak işareti kullanılmayan blok alıntılar bu filtrede her zaman alıntı olarak tanınmayabilir.
- Küçük eşleşmeleri hariç tutma: Belirli bir kelime sayısının ya da yüzdenin altındaki eşleşmeleri hesaplamaya katmaz. Bu sayede “bu çalışmanın amacı” gibi kısa kalıp ifadeler raporu şişirmez.
Öğrenci hesabıyla rapor görüntülendiğinde filtreleri değiştirme yetkisi bulunmayabilir; bu ayarlar çoğu zaman öğretim üyesi ya da kurum tarafından belirlenir. Raporu teslim etmeden önce enstitünüzün hangi filtrelerle rapor istediğini öğrenin. Benzerlik oranı sınırları hakkında genel bilgi için İntihal Oranı Kaç Olmalı? yazımıza bakabilirsiniz.
Raporu Adım Adım İnceleme
- Genel orana değil, kaynak listesine bakın. %15’lik bir oran, yirmi farklı kaynaktan gelen küçük eşleşmelerden oluşuyorsa genellikle sorun değildir. Ancak aynı oran tek bir kaynaktan geliyorsa, o kaynakla ilgili bölümün dikkatle incelenmesi gerekir.
- Tek kaynaktan yüksek oranları kontrol edin. Bir kaynağın tek başına yüksek bir paya sahip olması, o kaynaktan uzun bölümlerin aktarıldığını gösterebilir. Bu bölümlerin doğru alıntılanıp alıntılanmadığına ya da yeterince parafraz edilip edilmediğine bakın.
- Kendi önceki çalışmalarınızı tanıyın. Tezden üretilmiş bir bildiri ya da makaleniz, daha önce sisteme yüklenmiş bir ödeviniz ya da tezin önceki bir sürümü eşleşme olarak görünebilir. Bu durumu danışmanınıza ve gerekirse enstitüye açıklayın. Kendi yayınlarınızla ilgili etik kurallar için Kendi Kendini İntihal Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
- Kalıp ifadeleri ayırt edin. Yöntem bölümlerinde ölçek adları, istatistik terimleri ve standart ifadeler doğal olarak eşleşir. Bu tür eşleşmeler çoğu zaman sorun oluşturmaz.
- Uzun ve kesintisiz eşleşmelere odaklanın. Birkaç cümle boyunca süren ve kaynak gösterilmemiş eşleşmeler, düzeltilmesi gereken asıl bölümlerdir.
Eşleşen Bölümler Nasıl Düzeltilir?
- Kaynağı gösterilmemiş bir aktarım varsa, önce kaynağı ekleyin.
- Uzun bir doğrudan aktarım varsa, gerçekten alıntı gerekip gerekmediğini düşünün. Gerekmiyorsa kaynağı kendi cümlelerinizle parafraz edin.
- Parafraz ettiğiniz hâlde yüksek eşleşme çıkan bölümlerde, kaynağın cümle yapısını takip edip etmediğinize bakın. Yalnızca bazı kelimeleri eş anlamlılarıyla değiştirmek gerçek bir parafraz değildir.
Benzerlik oranını yapay biçimde düşürmeye yönelik yöntemler (harf değiştirme, metni görsele çevirme, beyaz renkli karakter ekleme gibi) güncel benzerlik yazılımlarında çoğu zaman fark edilir ve ciddi bir etik ihlal olarak değerlendirilir. Parafraz teknikleri için Parafraz Nasıl Yapılır? yazımıza göz atabilirsiniz.
Raporun Nasıl Alınacağı
Raporu kimin, hangi hesapla ve hangi ayarlarla alacağı enstitüden enstitüye değişir. Rapor alma sürecine dair bilgiler için Turnitin İntihal Raporu Alma yazımıza, Turnitin ile iThenticate arasındaki farklar için de Turnitin ve iThenticate Karşılaştırması yazımıza bakabilirsiniz.