Kendi Kendini İntihal (Self-Plagiarism) Nedir? Nasıl Önlenir?

“Kendi yazdığım bir metni tekrar kullanmak neden intihal sayılsın?” sorusu, birçok araştırmacının ilk tepkisidir. Ancak akademik yayıncılıkta kendi kendini intihal (self-plagiarism), ciddiye alınan ve bazı durumlarda etik ihlal olarak değerlendirilen bir kavramdır. Bu rehberde kendi kendini intihalin hangi durumları kapsadığını ve nasıl önleneceğini ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

İçindekiler

Toggle

Kendi Kendini İntihal Nedir?

Kendi kendini intihal, bir araştırmacının daha önce yayımladığı (veya teslim ettiği) kendi çalışmasının bir bölümünü, yeni bir çalışmada kaynak göstermeden ve okuyucuya açıkça belirtmeden tekrar kullanmasıdır. Bu, başkasının fikrini çalmak değildir — sorun, okuyucunun/kurumun içeriğin “yeni ve özgün” olduğunu varsaymasına rağmen aslında daha önce başka bir yerde değerlendirilmiş/yayımlanmış olmasıdır.

Hangi Durumlar Kendi Kendini İntihal Kapsamına Girer?

Metin geri dönüşümü (text recycling): Yüksek lisans tezinizin literatür taraması bölümünü, doktora tezinizde veya bir makalede kaynak göstermeden aynen kullanmak.

Çift yayın (duplicate publication): Aynı araştırma bulgularını, önemli bir farklılık ya da ek katkı olmadan iki farklı dergide yayımlamak.

Salam dilimleme (salami slicing): Tek bir araştırmadan elde edilen verileri, yapay biçimde birden fazla küçük makaleye bölerek yayın sayısını artırmaya çalışmak — bu, her makalenin ayrı ayrı yeterli bilimsel katkı sunmadığı durumlarda etik ihlal olarak değerlendirilir.

Aşırı öz-atıf (self-citation): Kendi önceki çalışmalarınıza gereğinden fazla ve konuyla ilgisiz biçimde atıf yaparak atıf sayınızı yapay olarak artırmaya çalışmak.

Kendi Kendini İntihal Neden Sorun Teşkil Eder?

Akademik yayıncılık sistemi, her yayının özgün ve yeni bir bilimsel katkı sunduğu varsayımına dayanır. Bir çalışmanın önemli bir bölümü daha önce başka bir yerde değerlendirilmiş/yayımlanmışsa ve bu okuyucuya belirtilmemişse, hem okuyucu yanıltılmış olur hem de yayın istatistikleri yapay olarak şişirilmiş olur. Ayrıca çoğu dergi, gönderilen bir makalenin başka bir yerde yayımlanmamış veya değerlendirmede olmamış olmasını yayın koşulu olarak talep eder.

Kendi Çalışmanızı Etik Biçimde Nasıl Yeniden Kullanırsınız?

1. Öz-atıf yapın: Önceki tezinizden veya makalenizden aktardığınız bölümü, tıpkı başka bir yazarın eserini kullanıyormuş gibi kaynak göstererek belirtin.
2. Metni yeniden ifade edin: Doğrudan kopyalamak yerine, fikri kendi yeni cümlelerinizle (parafraz) aktarın.
3. Editöre/danışmana bildirin: Bir makale gönderirken, çalışmanın bir bölümünün önceki tezinize dayandığını editöre veya jüriye bir dipnot ya da ön not ile açıkça belirtin.
4. Yayınevi/dergi politikasını kontrol edin: Bazı dergiler, tez temelli makalelerin belirli oranda yeni içerik sunmasını şart koşar.

Tez-Makale Dönüşümünde Özel Durum

Yüksek lisans/doktora tezinden makale üretmek (tezden yayın çıkarmak) akademik camianın teşvik ettiği, tamamen kabul edilebilir bir uygulamadır — bu kendi kendini intihal olarak değerlendirilmez, çünkü tez zaten kurumsal bir teslim belgesidir, bir “yayın” olarak sayılmaz. Ancak makaleye dönüştürürken tezin doğrudan aynı metnini büyük ölçüde kopyalamak yerine, makale formatına uygun şekilde yeniden yazmak hem etik hem de akademik olarak daha sağlıklı bir yaklaşımdır. Birçok dergi, tezden türetilen makalelerde bu durumun bir dipnotla belirtilmesini ister.

Sık Yapılan Hatalar

En sık karşılaşılan hata, “kendi yazım, izin gerekmez” varsayımıyla önceki çalışmanın büyük bölümlerinin hiç değiştirilmeden yeni bir çalışmaya aktarılmasıdır. Bir diğer hata, aynı veri setinden üretilen birden fazla makalede bu durumun editöre hiç bildirilmemesidir. Ayrıca bazı araştırmacılar salam dilimlemeyi “üretkenlik” olarak yanlış değerlendirir; oysa akademik camia bunu genellikle olumsuz karşılar.

Sıkça Sorulan Sorular

Tezimin metodoloji bölümünü makalede aynen kullanabilir miyim?
Metodolojik prosedürler sıkça benzer kalabilir, ancak büyük ölçüde birebir kopyalamak yerine makale formatına uygun şekilde özetlenmesi ve gerektiğinde tezinize atıf yapılması önerilir.

Kendi kendini intihal, benzerlik tarama programlarında (Turnitin) tespit edilir mi?
Evet, eğer önceki teziniz/makaleniz sistemin veritabanındaysa, yeni çalışmanızla yüksek benzerlik gösterebilir; bu nedenle kendi önceki çalışmanızı kullanırken de kaynak göstermeniz önemlidir.

Konferans bildirisini makaleye dönüştürmek de bu kapsama girer mi?
Bu duruma genellikle daha esnek yaklaşılır çünkü konferans bildirileri ön bulgu paylaşımı olarak kabul edilir, ancak yine de derginin politikasını kontrol etmek ve bildiriye atıf yapmak önerilir.

Salam dilimleme her zaman etik ihlal midir?
Hayır; bir araştırmanın gerçekten birden fazla bağımsız ve yeterince kapsamlı bilimsel soru içermesi durumunda birden fazla makale üretmek meşrudur. Sorun, yapay biçimde bölünmüş, her biri tek başına yetersiz katkı sunan parçalara ayırmaktır.