“Bu dergi SSCI’da mı?”, “ESCI dergisi sayılır mı?”, “Scopus’ta Q2 ne demek?” Makale göndereceği dergiyi seçmeye çalışan araştırmacıların, akademik yükseltme kriterlerini inceleyen doktora öğrencilerinin sık sorduğu sorulardır. Dergi indeksleri, akademik yayıncılıkta derginin görünürlüğü ve değerlendirilmesi açısından önemli bir yer tutar. Bu yazıda başlıca dergi indekslerini, aralarındaki farkları ve bir derginin hangi indekste tarandığını nasıl doğrulayabileceğinizi ele alıyoruz.
Dergi İndeksi Nedir?
Dergi indeksi, belirli ölçütlere göre seçilen dergileri ve bu dergilerde yayımlanan makaleleri kayıt altına alan veri tabanlarıdır. Atıf indeksleri ise bunun bir adım ötesine geçerek makaleler arasındaki atıf ilişkilerini de kaydeder. Bu sayede bir derginin ya da makalenin ne kadar atıf aldığı izlenebilir ve çeşitli ölçütler hesaplanabilir.
Bir indekse kabul edilmek, derginin belirli yayın standartlarını karşıladığının bir göstergesi olarak görülür. Ancak indeksler birbirinden farklı seçim ölçütlerine sahiptir ve hiçbir indeks tek başına bir makalenin niteliğini garanti etmez.
Web of Science ve Atıf İndeksleri
Web of Science, Clarivate şirketine ait bir veri tabanıdır. Web of Science Core Collection içinde yer alan başlıca dergi indeksleri şunlardır:
- SCIE (Science Citation Index Expanded): Fen, mühendislik, tıp ve sağlık bilimleri alanlarındaki dergiler.
- SSCI (Social Sciences Citation Index): Sosyal bilimler alanındaki dergiler.
- AHCI (Arts & Humanities Citation Index): Sanat ve beşerî bilimler alanındaki dergiler.
- ESCI (Emerging Sources Citation Index): Clarivate’in kalite ölçütlerini karşılayan, farklı disiplinlerden dergiler.
Türkiye’de akademik değerlendirmelerde sıkça duyulan “SCI” ifadesi, bugün çoğunlukla SCIE’yi kastetmek için kullanılır.
Etki faktörü ve çeyreklikler
Clarivate’in yıllık olarak yayımladığı Journal Citation Reports (JCR), dergilerin etki faktörü gibi ölçütlerini içerir. Etki faktörü, kabaca bir dergide önceki iki yılda yayımlanan makalelerin ilgili yılda aldığı ortalama atıf sayısını yansıtır. JCR’nin 2023 sürümüyle birlikte etki faktörü, AHCI ve ESCI’daki dergileri de kapsayacak biçimde genişletilmiş ve virgülden sonra tek basamakla gösterilmeye başlanmıştır.
Dergiler, kendi konu kategorilerindeki sıralamalarına göre dört çeyreğe ayrılır. Q1, kategorideki en üst yüzde yirmi beşlik dilimi; Q4 ise en alt dilimi ifade eder. Bir dergi birden fazla kategoride yer alıyorsa, her kategoride farklı bir çeyrekte bulunabilir.
Scopus
Scopus, Elsevier tarafından yürütülen geniş kapsamlı bir özet ve atıf veri tabanıdır. Scopus’taki dergiler için CiteScore adı verilen bir ölçüt hesaplanır. Scopus verilerine dayanan SCImago Journal Rank (SJR) ise dergileri kategorilerine göre Q1–Q4 çeyreklerine ayırır. Scopus’taki çeyreklikler ile Web of Science’taki çeyreklikler farklı veri ve yöntemlere dayandığı için aynı dergi iki sistemde farklı çeyrekte yer alabilir.
TR Dizin ve Ulusal İndeksler
TR Dizin, TÜBİTAK ULAKBİM tarafından oluşturulan ve Türkiye’de yayımlanan bilimsel dergileri belirli ölçütlere göre değerlendirerek dizinleyen ulusal bir indekstir. Türkiye’deki akademik değerlendirmelerde TR Dizin’de taranan dergiler ayrı bir kategori olarak ele alınabilmektedir.
Bunların dışında ERIH PLUS gibi alana özgü indeksler ve açık erişimli dergileri listeleyen DOAJ gibi dizinler de bulunur. DOAJ bir atıf indeksi değildir; açık erişimli dergilerin belirli standartları karşıladığını gösteren bir dizindir.
Bir Derginin İndeksini Nasıl Doğrularsınız?
Derginin kendi web sitesinde yer alan indeks listesine tek başına güvenmeyin. Yağmacı dergiler, taranmadıkları indeksleri sitelerinde listeleyebilir. Doğrulama için:
- Web of Science için Clarivate’in Master Journal List aracında derginin adını ya da ISSN numarasını arayın. Sonuçta derginin hangi indekste yer aldığı görünür.
- Scopus için Scopus’un kaynak listesini ya da SCImago Journal & Country Rank sitesini kontrol edin.
- TR Dizin için TR Dizin’in dergi listesinde derginin güncel durumunu inceleyin.
- Makalenizin yayımlanacağı yılı dikkate alın. Dergiler indekslere eklenebilir ya da indekslerden çıkarılabilir. Bu nedenle güncel bilgiyi kontrol etmek ve başvuracağınız değerlendirmede hangi tarihteki indeks durumunun esas alındığını ilgili kriterlerden öğrenmek önemlidir.
Yağmacı dergileri ayırt etmenin diğer yolları için Makale Yayınlayabileceğiniz En İyi Akademik Dergiler yazımıza da bakabilirsiniz.
İndeks Her Şey Demek Değildir
Dergi seçerken yalnızca indekse ve etki faktörüne odaklanmak yanıltıcı olabilir. Derginin yayın kapsamının çalışmanızla örtüşmesi, hedef okur kitlesi, hakem sürecinin süresi ve kalitesi, yayın ücreti politikası ve açık erişim seçenekleri de en az indeks kadar önemlidir. Kapsamı çalışmanızla örtüşmeyen yüksek etki faktörlü bir dergiye göndermek, çoğu zaman ön incelemede ret ile sonuçlanır.
Akademik yükseltme ve atama kriterlerinde hangi indekslerin nasıl değerlendirildiği ise Üniversitelerarası Kurulun ve üniversitelerin güncel kriterlerine göre değişebilir. Kendi başvurunuzla ilgili kararları verirken bu kriterlerin en güncel hâlini esas alın.