Tezin giriş bölümü yazılırken en çok zorlanılan kısımlardan biri problem durumudur. Konu bellidir, literatür okunmuştur, hatta veri toplama aracı bile hazırdır; ancak “Bu araştırma neden gerekli?” sorusunu birkaç sayfa içinde ikna edici biçimde cevaplamak kolay değildir. Problem durumu, okuru araştırmanın konusundan araştırmanın sorusuna adım adım taşıyan bir metindir. Bu yazıda problem durumunun ne olduğunu, hangi unsurlardan oluştuğunu ve nasıl yazılabileceğini örneklerle ele alıyoruz.
Problem Durumu Nedir?
Problem durumu, araştırmanın ele aldığı sorunun hangi bağlamda ortaya çıktığını, neden önemli olduğunu ve mevcut çalışmaların bu sorunu ne ölçüde çözdüğünü ya da çözemediğini anlatan bölümdür. Özellikle eğitim ve sosyal bilimler alanındaki pek çok tezde giriş bölümünün ilk alt başlığıdır; ardından genellikle amaç, önem, varsayımlar, sınırlılıklar ve tanımlar gelir. Bazı enstitüler bu başlığı “araştırmanın problemi” ya da “araştırmanın arka planı” olarak adlandırır. Kullanılacak başlık için kendi tez yazım kılavuzunuzu esas alın.
Problem durumu ile problem cümlesi aynı şey değildir. Problem cümlesi, araştırmanın temel sorusunu tek bir cümlede ifade eder. Problem durumu ise okuru bu cümleye hazırlayan gerekçeli bir anlatıdır. İyi yazılmış bir problem durumunun sonunda problem cümlesi, okura neredeyse kendiliğinden ortaya çıkmış gibi görünür.
Huni Yapısı: Genelden Özele
Problem durumu çoğunlukla bir huni gibi kurgulanır. Metin geniş bir bağlamla başlar, giderek daralır ve araştırmanın odaklandığı somut soruyla biter. Bu yapı genellikle şu aşamalardan oluşur:
- Genel bağlam: Konunun ait olduğu alan ve bu alanın neden önemsendiği.
- Konunun daraltılması: Araştırmanın odaklandığı değişkenler, grup ya da ortam.
- Alanyazının durumu: Bu konuda neler bilindiği, hangi çalışmaların yapıldığı.
- Boşluk ya da sorun: Mevcut bilginin neyi açıklamadığı, hangi noktada yetersiz kaldığı.
- Araştırmanın odağı: Bu boşluğu gidermek için ne yapılacağı ve problem cümlesi.
Adım Adım Problem Durumu Yazmak
Aşağıdaki adımları, ortaokul öğretmenlerinin dijital okuryazarlık düzeylerini inceleyen kurgusal bir araştırma üzerinden örneklendirelim. Örnek cümleler yalnızca yapıyı göstermek içindir; gerçek bir tezde her iddianın ilgili kaynaklarla desteklenmesi gerekir.
1. Geniş bağlamla başlayın
İlk paragraf, konunun neden önemli olduğunu okurun kolayca kabul edebileceği bir çerçevede sunar. Burada çok genel ve herkesçe bilinen ifadelerle sayfa doldurmaktan kaçının; bağlamı birkaç cümlede kurun.
Eğitimde dijital araçların kullanımı son yıllarda hızla yaygınlaşmış, öğretmenlerden yalnızca bu araçları kullanmaları değil, öğrencilerin dijital becerilerini de desteklemeleri beklenir hâle gelmiştir.
2. Konuyu daraltın
Ardından araştırmanın odaklandığı kavramı ve grubu tanıtın. Bu aşamada temel kavramın kısa bir tanımı verilebilir; ayrıntılı kavramsal tartışma kuramsal çerçeveye bırakılabilir.
3. Alanyazını özetleyin, sıralamayın
Problem durumunda alanyazın, çalışmaların tek tek özetlendiği bir liste olarak değil, ortak bulguların ve eğilimlerin sentezlendiği bir anlatı olarak sunulmalıdır. “A (2018) şunu bulmuştur. B (2019) şunu bulmuştur.” biçimindeki art arda cümleler yerine, çalışmaları ortak bir fikir etrafında gruplamak daha etkilidir.
Öğretmenlerin dijital yeterliklerine ilişkin çalışmaların önemli bir bölümü, öğretmenlerin temel teknoloji kullanım becerilerinin yüksek, ancak dijital içerik üretme ve dijital güvenlik boyutlarındaki becerilerinin görece düşük olduğunu göstermektedir.
4. Boşluğu açıkça gösterin
Problem durumunun en kritik kısmı budur. Okur, mevcut bilginin neden yetersiz kaldığını görmelidir. Boşluk farklı biçimlerde ortaya çıkabilir: konu belirli bir grupta hiç çalışılmamış olabilir, bulgular çelişkili olabilir, kullanılan yöntemler sınırlı kalmış olabilir ya da bulgular güncelliğini yitirmiş olabilir.
Ancak mevcut çalışmaların büyük kısmı öğretmen adayları üzerinde yürütülmüş, görevdeki ortaokul öğretmenlerinin dijital okuryazarlık düzeylerini farklı boyutlarıyla ele alan çalışmalar sınırlı kalmıştır.
“Bu konuda hiç çalışma yapılmamıştır” gibi kesin ifadeler kullanmadan önce dikkatli bir tarama yapın. Jüri üyeleri, alandaki çalışmaları çoğu zaman sizden daha iyi tanır. Daha temkinli ifadeler hem daha doğru hem de daha savunulabilirdir.
5. Problem cümlesiyle bitirin
Problem durumu, araştırmanın temel sorusunu ifade eden problem cümlesiyle sona erer. Problem cümlesi genellikle soru biçiminde yazılır ve araştırmanın değişkenlerini açıkça içerir.
Bu doğrultuda araştırmanın problem cümlesi şöyle belirlenmiştir: Ortaokul öğretmenlerinin dijital okuryazarlık düzeyleri nedir ve bu düzeyler cinsiyet, mesleki kıdem ve branş değişkenlerine göre farklılaşmakta mıdır?
Problem cümlesinin ardından alt problemler ya da hipotezler sıralanabilir. Alt problemlerin her biri, bulgular bölümünde ayrı bir başlık altında cevaplanacağı için dikkatle yazılmalıdır. Hipotezlerin nasıl kurulduğuna dair bilgiler için Hipotez Nedir? Hipotez Nasıl Oluşturulur? yazımıza bakabilirsiniz.
Problem Durumu Ne Uzunlukta Olmalı?
Problem durumunun uzunluğu alana, tez türüne ve enstitünün beklentilerine göre değişir. Yüksek lisans tezlerinde genellikle birkaç sayfa yeterli olurken, doktora tezlerinde alanyazının durumu ve boşluk daha ayrıntılı tartışılabilir. Uzunluktan çok, metnin her paragrafının problem cümlesine doğru ilerleyen bir işlev taşıması önemlidir. Okur bir paragrafı çıkardığınızda bir şey kaybetmiyorsa, o paragraf büyük olasılıkla gereksizdir.
Sık Yapılan Hatalar
- Çok genel başlamak: “İnsanlık tarihi boyunca eğitim…” gibi açılışlar, okuru araştırmanın konusundan uzaklaştırır.
- Alanyazını sıralamak: Çalışmaları tek tek özetlemek, problem durumunu literatür bölümünün bir tekrarına dönüştürür.
- Boşluğu belirtmemek: Neyin bilinmediği gösterilmeden araştırmanın gerekliliği ortaya konamaz.
- Problem cümlesiyle uyumsuzluk: Problem durumunda bir konu anlatılıp problem cümlesinde başka değişkenlere geçilmesi tutarsızlık yaratır.
- Kaynaksız iddialar: “Öğretmenlerin büyük çoğunluğu…” gibi genellemeler mutlaka kaynakla desteklenmelidir.
- Amaç ve önemle karıştırmak: Araştırmanın katkıları önem bölümünde, amacı ise amaç bölümünde ayrıntılandırılır.
Giriş bölümünün genel yapısı için Giriş Nasıl Yazılır? Size Yardımcı Olacak 5 Adım yazımıza da göz atabilirsiniz.