Türkiye’de ilahiyat, tarih, edebiyat ve diğer sosyal ve beşerî bilimlerde yayın yapan pek çok dergi ve bazı enstitüler, kaynak göstermede İSNAD atıf sistemini kullanmaktadır. İSNAD, uluslararası atıf sistemlerinden yararlanılarak Türkçenin ve Türkiye’deki akademik yazımın özelliklerine göre geliştirilmiş bir sistemdir. Bu yazıda İSNAD’ın ne olduğunu, dipnotlu ve metin içi biçimlerini ve temel kaynak türlerine ilişkin örnekleri ele alıyoruz.
İSNAD Atıf Sistemi Nedir?
İSNAD, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi bünyesinde yürütülen bir proje kapsamında geliştirilmiş bir atıf sistemidir. Sistemin kuralları, isnadsistemi.org adresinden erişilebilen kılavuzda yer alır. Kılavuzun 2019 yılında yayımlanan 2. edisyonu yaygın olarak kullanılmaktadır. İSNAD, yapısı bakımından büyük ölçüde Chicago stiline dayanır, ancak Türkçe kaynakların gösterimi, noktalama ve kısaltmalar gibi konularda kendine özgü kurallar içerir.
İki Biçim: Dipnotlu ve Metin İçi
- Dipnotlu İSNAD: Kaynaklar dipnotlarda gösterilir; çalışmanın sonunda ayrıca kaynakça yer alır. Beşerî bilimlerde, özellikle tarih ve ilahiyat alanlarında daha çok tercih edilir.
- Metin içi İSNAD: Kaynaklar metin içinde yazar soyadı, yıl ve sayfa ile gösterilir: (Yılmaz 2018, 45). Yazar soyadı ile yıl arasında virgül kullanılmaz.
Hangi biçimin kullanılacağına dergi ya da enstitü karar verir.
Dipnotlu İSNAD Örnekleri
Aşağıdaki örneklerde yazar, eser ve dergi adları kurgusaldır. Kesin noktalama ve biçim ayrıntıları için kılavuzun güncel metnini esas alın.
Kitap
İlk dipnot:
1 Ahmet Yılmaz, Osmanlı Kentlerinde Gündelik Hayat (İstanbul: Örnek Yayınları, 2018), 45.
Sonraki dipnotlar (kısaltılmış):
2 Yılmaz, Osmanlı Kentlerinde Gündelik Hayat, 52.
Kaynakça:
Yılmaz, Ahmet. Osmanlı Kentlerinde Gündelik Hayat. İstanbul: Örnek Yayınları, 2018.
Dergi makalesi
İlk dipnot:
3 Ayşe Kaya, “Erken Cumhuriyet Döneminde Basın”, Örnek Tarih Dergisi 12/2 (Aralık 2020), 118.
Sonraki dipnotlar:
4 Kaya, “Erken Cumhuriyet Döneminde Basın”, 121.
Kaynakça:
Kaya, Ayşe. “Erken Cumhuriyet Döneminde Basın”. Örnek Tarih Dergisi 12/2 (Aralık 2020), 101-130. https://doi.org/10.xxxx/xxxxx
Bu örneklerde İSNAD’ın Chicago’dan ayrıldığı bazı noktalar görülebilir: Cilt ve sayı bilgisi “12/2” biçiminde eğik çizgiyle yazılır; makale başlığından sonraki virgül ve nokta tırnak işaretinin dışında yer alır.
Metin İçi İSNAD Örnekleri
- Tek yazar: (Yılmaz 2018, 45)
- Birden fazla kaynak: (Yılmaz 2018, 45; Kaya 2020, 118)
- Anlatı içinde: Yılmaz (2018, 45), Osmanlı kentlerinde…
İki yazarlı eserlerde yazar adlarının nasıl ayrılacağı ve üç ve daha fazla yazarlı eserlerin gösterimi gibi ayrıntılar için kılavuzun ilgili bölümüne bakılmalıdır.
İSNAD’da Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Kısaltılmış dipnot: Aynı kaynağa sonraki atıflarda kısaltılmış dipnot kullanılır. Türkçe çalışmalarda geleneksel olarak kullanılan “a.g.e.” ve “a.g.m.” gibi kısaltmalar yerine kısaltılmış dipnot tercih edilmelidir.
- Yazma eserler ve arşiv belgeleri: İSNAD, Türkiye’deki araştırmacıların sıkça kullandığı yazma eserler, arşiv belgeleri ve klasik kaynaklar için ayrıntılı örnekler sunar. Bu tür kaynakları kullanıyorsanız kılavuzun ilgili bölümlerini dikkatle inceleyin.
- Dergi kuralları: İSNAD kullanan dergiler, kılavuzu genellikle olduğu gibi uygular; ancak bazı dergiler küçük değişiklikler yapabilir. Makale gönderirken derginin yazım kurallarını kontrol edin.
- Kaynak yönetim programları: Zotero ve benzeri programlar için İSNAD biçim dosyaları bulunmaktadır. Bu dosyaları kullanmak zaman kazandırır; ancak çıktıları kılavuzla karşılaştırarak kontrol etmek gerekir.
İSNAD mı, Chicago mı, APA mı?
Hangi atıf sisteminin kullanılacağı sizin tercihinize değil, enstitünüzün tez yazım kılavuzuna ya da makaleyi göndereceğiniz derginin kurallarına bağlıdır. İlahiyat ve tarih alanındaki pek çok dergi İSNAD’ı, sosyal bilimlerin büyük bölümü APA’yı, bazı beşerî bilimler dergileri ise Chicago’yu tercih eder. Dipnotların teknik olarak nasıl ekleneceğini öğrenmek için Word’de Dipnot ve Sonnot Ekleme yazımıza bakabilirsiniz.