“Herşey” mi, “her şey” mi? “Birçok” mu, “bir çok” mu? “De” bağlacı ne zaman ayrı yazılır? Türkçede bitişik ve ayrı yazım kuralları, akademik metinlerde en sık düzeltme gerektiren konuların başında gelir. Bu tür hatalar küçük görünse de jüri üyelerinin ve hakemlerin metnin özeni hakkındaki izlenimini doğrudan etkiler. Bu yazıda Türk Dil Kurumunun Yazım Kılavuzu’na göre en sık karıştırılan 30 yazımı bir arada sunuyoruz.
Bağlaçlar ve Ekler
| No | Doğru yazım | Açıklama |
|---|---|---|
| 1 | ben de, bu da | Bağlaç olan “de/da” ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmuyorsa bağlaçtır. |
| 2 | evde, okulda | Bulunma hâli eki olan “-de/-da” bitişik yazılır. |
| 3 | duydum ki | Bağlaç olan “ki” ayrı yazılır. |
| 4 | evdeki, benimki | Sıfat ve zamir yapan “-ki” eki bitişik yazılır. |
| 5 | çünkü | Kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. |
| 6 | sanki | Kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. |
| 7 | hâlbuki | Kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. |
| 8 | mademki | Kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılır. |
| 9 | geldi mi, doğru mu | Soru eki “mi” her zaman ayrı yazılır. |
| 10 | ya da | İki kelime olarak ayrı yazılır. |
“Her”, “Hiç” ve “Bir” ile Kurulan Kelimeler
| No | Doğru yazım | Açıklama |
|---|---|---|
| 11 | her şey | Ayrı yazılır. |
| 12 | herkes | Bitişik yazılır. |
| 13 | herhangi | Bitişik yazılır. |
| 14 | her biri | Ayrı yazılır. |
| 15 | her zaman | Ayrı yazılır. |
| 16 | hiçbir | Bitişik yazılır. |
| 17 | hiç kimse | Ayrı yazılır. |
| 18 | birçok | “Pek çok” anlamında bitişik yazılır. |
| 19 | pek çok | Ayrı yazılır. |
| 20 | birkaç | Bitişik yazılır. |
| 21 | birbiri | Bitişik yazılır. |
| 22 | bir şey | Ayrı yazılır. |
| 23 | birtakım | “Bazı” anlamında bitişik yazılır; “bir takım” (bir ekip) ise ayrıdır. |
Fiiller ve Kalıplaşmış İfadeler
| No | Doğru yazım | Açıklama |
|---|---|---|
| 24 | yapabilmek, gelebilir | Yeterlilik fiilleri bitişik yazılır. |
| 25 | kabul etmek, yardım etmek, teşekkür etmek | “Etmek” ve “olmak” yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiillerde ses olayı yoksa ayrı yazılır. |
| 26 | hissetmek, affetmek, kaybolmak | Birleşme sırasında ses düşmesi ya da türemesi oluyorsa bitişik yazılır. |
| 27 | art arda | Ayrı yazılır. |
| 28 | iş birliği | Ayrı yazılır. |
| 29 | söz konusu | Ayrı yazılır. |
| 30 | veri tabanı | Ayrı yazılır. |
“De” Bağlacını Ayırt Etmenin Pratik Yolu
Bir cümlede “de/da” kelimesinin bağlaç mı ek mi olduğunu anlamanın en kolay yolu, onu cümleden çıkarmaktır. Cümle anlamını büyük ölçüde koruyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır:
- “Bu bulgu önceki çalışmalarla da örtüşmektedir.” → “Bu bulgu önceki çalışmalarla örtüşmektedir.” Anlam korunuyor; “da” bağlaçtır, ayrı yazılır.
- “Araştırma okullarda yürütülmüştür.” → “Araştırma okullar yürütülmüştür.” Anlam bozuluyor; “-da” ektir, bitişik yazılır.
Bağlaç olan “de”, kendinden önceki kelimenin son sesine göre “de” ya da “da” biçimini alır, ancak hiçbir zaman “te” ya da “ta” olmaz: “Kitap da” (doğru), “Kitap ta” (yanlış).
Emin Olamadığınızda
Bir kelimenin bitişik mi ayrı mı yazıldığından emin değilseniz, Türk Dil Kurumunun çevrim içi sözlüğünden ve Yazım Kılavuzu’ndan kontrol edebilirsiniz. Yazım kuralları zaman zaman güncellendiği için eski baskılara ya da ezbere dayanmak yerine güncel kaynağa bakmak en güvenli yoldur.
Diğer sık yapılan hatalar için Utanç Verici Redaksiyon Hataları, redaksiyonun ilkeleri için Kaliteli Bir Redaksiyon İçin Bilmeniz Gerekenler yazılarımıza bakabilirsiniz.