Lisansüstü başvurularda ALES ve not ortalamasının yanında sıkça karşılaşılan bir şart daha vardır: yabancı dil puanı. Hangi programda dil puanı istendiği, kaç puanın yeterli olduğu ve hangi sınavların kabul edildiği, adayların en çok karıştırdığı konular arasındadır. Bu yazıda Yükseköğretim Kurulunun Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği çerçevesinde üniversite yönetmeliklerinde yer alan genel kuralları özetliyoruz.
Hangi Sınavlar Kabul Edilir?
Lisansüstü başvurularda yabancı dil puanı için genellikle şu sınavlar kabul edilir:
- YDS: ÖSYM tarafından yapılan Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı.
- e-YDS: YDS’nin elektronik ortamda yapılan biçimi.
- YÖKDİL: Yükseköğretim Kurumları Yabancı Dil Sınavı. Fen bilimleri, sağlık bilimleri ve sosyal bilimler alanlarına göre ayrı oturumlarda yapılır.
- Eşdeğer sınavlar: Yükseköğretim Kurulunca eşdeğerliği kabul edilen uluslararası sınavlar (örneğin TOEFL iBT gibi). Hangi sınavın hangi puanla eşdeğer sayıldığı, YÖK’ün yayımladığı eşdeğerlik tablolarına göre belirlenir.
Hangi sınavların kabul edildiği ve eşdeğer puanların nasıl hesaplandığı başvurulan programın ilanında belirtilir. YDS ile YÖKDİL arasındaki farklar ve hangisinin sizin için uygun olduğu ayrı bir yazının konusudur; ancak her iki sınavın da çoğu lisansüstü programda kabul edildiğini söylemek mümkündür.
Tezli Yüksek Lisans İçin Dil Şartı
Tezli yüksek lisans programlarında yabancı dil şartı ve asgari puan, üniversite senatoları tarafından belirlenir. Bu nedenle bazı programlar dil puanı şartı ararken, bazıları aramaz ya da dil puanını yalnızca değerlendirmeye katkı sağlayan bir ölçüt olarak kullanır. Nitekim YÖK’ün Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği tezli yüksek lisans için ayrıca bir yabancı dil şartı öngörmez; bu şartı koyup koymamak üniversitenin kendi düzenlemesine bırakılmıştır.
Dil puanı istendiğinde genellikle ALES puanı, lisans not ortalaması ve varsa bilim sınavı ya da mülakat sonucuyla birlikte değerlendirilir. Bu değerlendirmede ALES puanının ağırlığı yönetmeliklerde en az %50 olarak belirlenmiştir; diğer ölçütlerin ağırlığı senato kararıyla belirlenir.
Tezsiz Yüksek Lisans İçin Dil Şartı
Tezsiz yüksek lisans programlarında da yabancı dil şartının aranıp aranmayacağına senato karar verir. Senato dil puanı aranmasına karar verirse, puan ALES ve not ortalamasıyla birlikte değerlendirilir. Bu nedenle tezsiz bir programa başvurmadan önce ilanda dil şartı olup olmadığını mutlaka kontrol edin.
Doktora İçin Dil Şartı
Doktora programlarında yabancı dil şartı daha nettir. Yönetmeliklere göre doktora programına başvuran adayların, ana dilleri dışında olmak üzere, Yükseköğretim Kurulunca kabul edilen merkezî yabancı dil sınavlarından en az 55 puan ya da eşdeğerliği kabul edilen uluslararası bir sınavdan buna denk bir puan almış olmaları gerekir. Senato, programın özelliğine göre bu asgari puanı yükseltebilir.
Bu kural iki önemli noktayı içerir:
- Ana dil istisnası: Adayın ana dili olan bir dilden alınan sınav puanı bu şartı karşılamak için kullanılamaz.
- Asgari puanın yükseltilebilmesi: 55 puan asgari sınırdır. Bazı üniversiteler ve özellikle yabancı dilde eğitim veren programlar daha yüksek puan isteyebilir.
Doktora başvurularında ALES şartına ilişkin bilgiler için Yüksek Lisans Yapmadan Doktora Yapılabilir mi? yazımıza bakabilirsiniz.
Yabancı Dilde Eğitim Veren Programlar
Eğitim dili tamamen ya da kısmen yabancı dil olan programlarda ek dil şartları uygulanabilir. Bu programlarda istenen puan genellikle daha yüksektir ve bazı üniversiteler kendi yabancı dil yeterlik sınavlarını da yapar. Dil şartını karşılayamayan adaylar için bazı programlarda yabancı dil hazırlık eğitimi seçeneği bulunur; pek çok üniversitenin lisansüstü yönetmeliğine göre hazırlıkta geçen süre lisansüstü öğrenim süresinden sayılmaz. Bu konu YÖK yönetmeliğinde değil, üniversitelerin kendi yönetmeliklerinde düzenlendiğinden başvurduğunuz üniversitenin kuralını kontrol edin.
Dil Puanının Geçerlilik Süresi
Yabancı dil puanlarının geçerlilik süresi sınava ve kullanım amacına göre değişebilir. Başvuracağınız programın ilanında belge geçerlilik süresine ilişkin bir şart olup olmadığını kontrol edin ve belgenizin başvuru tarihinde geçerli olduğundan emin olun.
Başvurudan Önce Kontrol Listesi
- Başvurduğum program yabancı dil puanı istiyor mu? İstiyorsa asgari puan kaç?
- Hangi sınavlar ve hangi eşdeğer puanlar kabul ediliyor?
- Dil puanı değerlendirmede hangi ağırlıkla hesaba katılıyor?
- Program yabancı dilde mi yürütülüyor? Ek bir dil şartı var mı?
- Belgem başvuru tarihinde geçerli mi?
Lisansüstü başvurularda ALES şartları ve not ortalamasının rolü için Yüksek Lisans İçin Ortalama Kaç Olmalı? ve Yüksek Lisans Başvuru Tarihleri yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Not: Bu yazıdaki bilgiler, lisansüstü yönetmeliklerde yer alan genel hükümlere dayanmaktadır. Asgari puanlar ve kabul edilen sınavlar üniversiteden üniversiteye farklılık gösterebileceği için başvuracağınız programın ilanını esas alın.