Bir makalenin künyesinde, dergi adının ve sayfa numaralarının hemen ardından gelen “10.” ile başlayan uzun bir karakter dizisi görürsünüz. Bu dizi DOI’dir ve APA 7 başta olmak üzere pek çok kaynak gösterme sisteminde artık kaynakçanın ayrılmaz bir parçası kabul edilir. Bu yazıda DOI’nin ne olduğunu, nasıl bulunacağını ve kaynakçada hangi biçimde yazılacağını ele alıyoruz.
DOI Nedir?
DOI, İngilizce Digital Object Identifier ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede “dijital nesne tanımlayıcısı” olarak karşılanır. Makale, kitap bölümü, rapor, veri seti gibi dijital içeriklere atanan ve değişmeyen bir kimlik numarasıdır. Sistem, Uluslararası DOI Vakfı (International DOI Foundation) tarafından yönetilir ve ISO 26324 standardıyla tanımlanmıştır.
DOI’nin en önemli özelliği kalıcı olmasıdır. Bir derginin web sitesi değişse, makalenin bağlantı adresi taşınsa bile DOI aynı kalır ve doi.org üzerinden içeriğin güncel adresine yönlendirir. URL’lerin zamanla çalışmaz hâle gelmesi kaynakçalarda sık karşılaşılan bir sorun olduğu için DOI, kaynağa ulaşmanın en güvenilir yoludur.
DOI Nasıl Okunur?
Her DOI iki bölümden oluşur ve bu bölümler eğik çizgiyle ayrılır:
- Ön ek (prefix): Her zaman “10.” ile başlar ve içeriği kaydeden kuruluşu (genellikle yayıncıyı) tanımlar. Örneğin
10.1037gibi. - Son ek (suffix): Yayıncının o içeriğe verdiği özgün koddur. Harf, rakam ve noktalama işaretleri içerebilir.
Türkiye’de DergiPark’ta yayımlanan pek çok dergi de makalelerine DOI atamaktadır. DOI, dergiler tarafından Crossref gibi kayıt kuruluşları aracılığıyla alınır.
Bir Makalenin DOI’si Nasıl Bulunur?
- Makalenin ilk sayfasına bakın. DOI genellikle başlığın üstünde ya da altında, dergi künyesinin bulunduğu bölümde yer alır.
- Derginin web sayfasını kontrol edin. Makale sayfasında DOI çoğunlukla ayrı bir satırda verilir.
- Veri tabanı kaydına bakın. Web of Science, Scopus, DergiPark gibi veri tabanlarında makale kaydı DOI’yi içerir.
- Crossref’in arama aracını kullanın. Makale başlığını ya da künye bilgisini girerek kayıtlı DOI’yi sorgulayabilirsiniz.
Bir makalede DOI bulamıyorsanız bu, makalenin DOI almamış olmasından kaynaklanıyor olabilir. Özellikle eski tarihli ya da küçük dergilerde yayımlanmış makalelerde bu durum sık görülür.
APA 7’ye Göre DOI Nasıl Yazılır?
APA 7, DOI’nin kaynakçada bağlantı biçiminde yazılmasını önerir. Bu, APA 6’dan önemli bir farktır; eski sürümde görülen “doi:” etiketi artık kullanılmaz.
- Doğru: https://doi.org/10.xxxx/xxxxx
- Kullanılmaz: doi:10.xxxx/xxxxx veya DOI: 10.xxxx/xxxxx
Örnek bir makale kaynakçası şöyle görünür:
Yazar, A. A., ve Yazar, B. B. (Yıl). Makalenin başlığı. Derginin Adı, Cilt(Sayı), sayfa aralığı. https://doi.org/10.xxxx/xxxxx
DOI yazarken dikkat edilecek bazı noktalar şunlardır:
- DOI kaynakçanın son öğesidir ve sonuna nokta konmaz. Sona eklenen bir nokta bağlantıyı bozabilir.
- Kaynakta DOI varsa veri tabanı adı ya da derginin web adresi ayrıca yazılmaz.
- DOI’yi kopyalarken karakterlerin eksiksiz alındığından emin olun; tek bir eksik karakter bağlantıyı çalışmaz hâle getirir.
- Kaynakçada DOI’lerin tamamının aynı biçimde (https://doi.org/ ile) yazılması tutarlılık açısından önemlidir.
Makale kaynakçasının diğer öğeleri için APA 7 Makale Kaynakçası Nasıl Yazılır? yazımıza bakabilirsiniz.
DOI Yoksa Ne Yapılır?
DOI’si olmayan bir makaleyi kaynakçaya eklerken APA 7’nin genel yaklaşımı şöyledir:
- Makaleye herkesin erişebileceği bir web adresinden ulaşılabiliyorsa (örneğin derginin kendi sitesi ya da DergiPark sayfası) bu URL yazılabilir.
- Makale yalnızca kütüphane abonelikli veri tabanlarından erişilebiliyorsa, URL eklenmez; kaynakça dergi künyesiyle tamamlanır.
- Basılı bir dergiden yararlanıldıysa ve çevrim içi sürümü yoksa yine DOI ya da URL olmadan yazılır.
Web sayfaları için kaynak gösterme kurallarını APA 7 Web Sitesi Kaynak Gösterme yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
Kitaplarda ve Kitap Bölümlerinde DOI
DOI yalnızca makalelere özgü değildir. Bazı kitaplar ve editörlü kitaplardaki bölümler de DOI alır. APA 7’ye göre bir kitabın ya da kitap bölümünün DOI’si varsa, kaynakçanın sonuna makalelerdeki gibi bağlantı biçiminde eklenir. Kitap kaynakçasının yazımı için APA 7 Kitap Kaynakçası Nasıl Yazılır? yazımıza göz atabilirsiniz.
Kaynak Yönetimi Programları ve DOI
Zotero, Mendeley gibi kaynak yönetimi programları, DOI girildiğinde makalenin künye bilgilerini otomatik olarak çekebilir. Bu, kaynakça hazırlarken zaman kazandırır; ancak programların getirdiği bilgilerin her zaman eksiksiz olmadığını unutmamak gerekir. Özellikle Türkçe makalelerde yazar adları, büyük-küçük harf kullanımı ve özel karakterler hatalı aktarılabilir. Otomatik oluşturulan kaynakçayı teslimden önce mutlaka elle kontrol edin.