Bir dergiye ilk makalenizi gönderirken ya da bir kongreye bildiri yüklerken karşınıza çıkan alanlardan biri ORCID numarasıdır. Pek çok araştırmacı bu numarayı ilk kez bir başvuru formunda zorunlu alan olarak görür ve aceleyle bir hesap açar. Oysa ORCID, akademik kariyer boyunca yayınlarınızı sizinle ilişkilendiren kalıcı bir kimliktir ve doğru kurulduğunda uzun vadede ciddi kolaylık sağlar.
ORCID Nedir?
ORCID (Open Researcher and Contributor ID), araştırmacılara verilen ve onları diğer araştırmacılardan ayırt eden kalıcı bir dijital kimlik numarasıdır. Kâr amacı gütmeyen ORCID kuruluşu tarafından yönetilir ve araştırmacılar için ücretsizdir.
ORCID numarası, dörder haneli dört gruptan oluşan 16 karakterlik bir koddur (örneğin 0000-0002-1825-0097 biçiminde). Son karakter bir kontrol hanesidir ve rakam ya da “X” harfi olabilir.
ORCID Neden Gereklidir?
- İsim karışıklığını önler. Aynı ya da benzer ada sahip araştırmacıların yayınları birbirine karışabilir. Türkçe karakterlerin farklı veri tabanlarında farklı yazılması (Ş/S, Ü/U gibi) ya da evlilik sonrası soyadı değişikliği de aynı kişinin yayınlarının farklı adlar altında dağılmasına yol açar. ORCID, yayınlarınızı adınızın yazılışından bağımsız olarak size bağlar.
- Dergiler ve kongreler tarafından istenir. Türkiye’de ve yurt dışında pek çok dergi, yazım kurallarında yazarlardan ORCID numarası istemektedir.
- Bilgilerinizi tek bir yerde toplar. Yayınlarınızı, eğitim bilgilerinizi ve çalıştığınız kurumları tek bir profilde görünür kılar.
- Otomatik güncelleme imkânı sunar. İzin verdiğiniz durumlarda, yayınlarınız DOI kayıt kuruluşları gibi sistemler aracılığıyla profilinize otomatik olarak eklenebilir.
ORCID Numarası Nasıl Alınır?
- orcid.org adresine gidin ve kayıt (Register) bağlantısına tıklayın.
- Ad, soyad ve e-posta bilgilerinizi girin. Kurumsal e-posta adresinizin yanı sıra kişisel bir e-posta adresi de eklemeniz önerilir; kurum değiştirdiğinizde hesabınıza erişimi kaybetmemeniz için bu önemlidir.
- Şifre belirleyin ve görünürlük tercihinizi seçin.
- E-posta adresinizi doğrulayın. Doğrulama bağlantısına tıkladıktan sonra hesabınız aktif hâle gelir ve ORCID numaranız oluşturulur.
Kayıt işlemi birkaç dakika sürer. Numaranızı aldıktan sonra profilinizi doldurmayı ertelememek önemlidir; boş bir ORCID profili, numaranın sağladığı faydanın büyük kısmını ortadan kaldırır.
Profil Nasıl Doldurulur?
- Ad varyasyonları: “Diğer adlar” bölümüne adınızın farklı yazılışlarını (Türkçe karakterli ve karaktersiz biçimler, kısaltmalar, önceki soyadınız) ekleyin.
- Eğitim ve istihdam: Lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimlerinizi; çalıştığınız kurumları ekleyin.
- Yayınlar (Works): Yayınlarınızı DOI ile ekleyebilir, Crossref ya da Scopus gibi kaynaklarla bağlantı kurarak toplu olarak aktarabilir ya da elle girebilirsiniz.
- Anahtar kelimeler ve bağlantılar: Araştırma alanlarınızı belirten anahtar kelimeler ile kurumsal profil ve Google Akademik gibi bağlantılar ekleyebilirsiniz.
Görünürlük Ayarları
ORCID’de her bilgi için ayrı görünürlük ayarı yapılabilir:
- Herkes (Everyone): Bilgi herkese açıktır.
- Güvenilir taraflar (Trusted parties): Yalnızca erişim izni verdiğiniz kuruluşlar görebilir.
- Yalnızca ben (Only me): Bilgi yalnızca size görünür.
Yayınlar, eğitim ve istihdam bilgileri gibi akademik bilgilerin herkese açık olması, ORCID’in amacına uygundur. E-posta adresinizi ise gizli tutmayı tercih edebilirsiniz.
ORCID’i Nerelerde Kullanmalısınız?
- Makale ve bildiri gönderimlerinde,
- Tezinizin özgeçmiş sayfasında ve akademik özgeçmişinizde,
- Proje ve burs başvurularında,
- E-posta imzanızda ve kurumsal web sayfanızda.
Makale gönderim sürecine dair bilgiler için Makale Yayınlayabileceğiniz En İyi Akademik Dergiler ve Bilimsel Makale Türleri Nelerdir? yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Birden fazla ORCID hesabı açmak: Şifresini unutan ya da eski hesabını hatırlamayan araştırmacılar bazen ikinci bir hesap açar. Bu durum, ORCID’in amacına ters düşer. Mükerrer hesaplar ORCID destek ekibine başvurularak birleştirilebilir.
- Yalnızca kurumsal e-posta kullanmak: Kurum değiştirildiğinde hesaba erişim zorlaşabilir.
- Profili boş bırakmak: Yalnızca numara alıp profili doldurmamak, okurların ve dergilerin sizi tanımasını zorlaştırır.