Bir paragrafı yirminci kez yeniden yazmak, danışmana göndermeden önce bölümü “biraz daha” düzeltmek, tek bir cümleye saatlerce takılıp kalmak… Tez yazan pek çok öğrenci için bu durumlar tanıdıktır. Yüksek standartlar akademik çalışmanın vazgeçilmez bir parçasıdır; ancak bu standartlar her taslağın ilk anda kusursuz olması beklentisine dönüştüğünde tez ilerlemez. Bu yazıda tez sürecinde mükemmeliyetçiliğin nasıl bir engele dönüşebileceğini ve bununla nasıl başa çıkılabileceğini ele alıyoruz.
Yüksek Standart ile Mükemmeliyetçilik Arasındaki Fark
Özenli olmak ile mükemmeliyetçi olmak aynı şey değildir. Özenli bir yazar, metninin iyi olmasını ister ve bunun için emek harcar; ancak bir noktada metnin yeterince iyi olduğunu kabul eder ve ilerler. Mükemmeliyetçilik ise metnin hiçbir zaman yeterince iyi olmadığı duygusuyla birlikte gelir. Bu durumda çalışma bitirilemez, paylaşılamaz ya da hiç başlanamaz.
Tez sürecinde mükemmeliyetçiliğin sık görülen işaretleri şunlardır:
- Taslakları danışmana göndermeyi sürekli ertelemek,
- Bir bölümü bitirmeden bir sonrakine geçememek,
- İlk taslakta bile yazım ve biçim hatalarına takılıp yazmayı bırakmak,
- “Daha fazla okumam gerek” düşüncesiyle yazmaya başlamayı geciktirmek,
- Geri bildirimi bir başarısızlık olarak algılamak.
Taslak Bir Ürün Değil, Bir Süreçtir
Akademik metinler tek seferde yazılmaz; birçok taslak ve düzeltme turunun sonunda olgunlaşır. İlk taslağın amacı kusursuz olmak değil, düşünceleri kâğıda dökmek ve üzerinde çalışılabilecek bir metin oluşturmaktır. Yazarların çok bilinen bir önerisi, ilk taslağın kötü olmasına izin vermektir. Kötü bir ilk taslak düzeltilebilir; yazılmamış bir taslak ise düzeltilemez.
Bu bakış açısını benimsemek için yazma ve düzeltme oturumlarını birbirinden ayırmak yararlıdır. Taslak yazarken yalnızca içeriğe odaklanın; dil, biçim ve kaynakça düzeltmelerini sonraki bir oturuma bırakın.
“Yeterince İyi” Ölçütünü Belirleyin
Mükemmeliyetçiliğin en büyük sorunlarından biri, ne zaman durulacağının belirsiz olmasıdır. Her bölüm için önceden somut bir ölçüt belirlemek bu belirsizliği azaltır. Örneğin bir literatür bölümü için ölçüt şu olabilir: “Ana kavramlar tanımlandı, temel çalışmalar sentezlendi ve araştırma boşluğu ortaya kondu.” Bu ölçüt karşılandığında bölümü danışmana göndermek için yeterlidir; ince ayarlar geri bildirimden sonra yapılabilir.
Erken ve Sık Geri Bildirim Alın
Mükemmeliyetçi yazarlar çoğu zaman metni ancak “hazır” olduğunda paylaşmak ister. Oysa erken alınan geri bildirim, yanlış yönde harcanacak haftalarca emeğin önüne geçebilir. Danışmanınıza kısa ve tamamlanmamış taslaklar göndermek, yönünüzü erkenden doğrulamanızı sağlar. Danışmanla iletişimi düzenli hâle getirmek için toplantı ve e-posta önerilerini içeren yazılarımızdan yararlanabilirsiniz; tez yazan arkadaşlarınızla taslak paylaşmak da benzer bir işlev görür. Bu konuda Tez Yazarken Başarılı Bir Çalışma Grubu Oluşturmak yazımıza bakabilirsiniz.
Zaman Sınırı Koyun
Bir görev için ayrılan süre belirsiz olduğunda, görev o süreyi doldurana kadar uzar. Her yazma ya da düzeltme görevi için önceden bir süre belirlemek, sonsuz düzeltme döngüsünü kırmaya yardım eder. Örneğin “Bu bölümün dil düzeltmesine iki saat ayıracağım” demek ve süre dolduğunda bir sonraki göreve geçmek, ilerlemeyi görünür kılar.
Okumayı Sınırlayın
“Bir makale daha okuyayım, sonra yazarım” düşüncesi, mükemmeliyetçiliğin en yaygın biçimlerinden biridir. Literatür her zaman genişleyecektir ve her şeyi okumak mümkün değildir. Okuma ile yazmayı paralel yürütmek, yazarken eksik kalan noktaları belirleyip hedefli okuma yapmak daha verimli bir yoldur. Literatürü düzenli tutmak için Literatür Taraması Nedir? Nasıl Yapılır? yazımıza göz atabilirsiniz.
Geri Bildirimi Kişisel Algılamayın
Danışmandan ya da jüriden gelen eleştiriler, yazarın kendisine değil metne yöneliktir. Her tez, birçok düzeltme turundan geçerek son hâline ulaşır. Kırmızı düzeltmelerle dolu bir taslak, sürecin olağan bir parçasıdır ve metnin dikkatle okunduğunu gösterir.
Destek Almaktan Çekinmeyin
Mükemmeliyetçilik bazen yoğun kaygı, sürekli yetersizlik duygusu ya da uzun süreli bir tıkanmayla birlikte seyredebilir. Bu durum günlük yaşamınızı etkiliyorsa, üniversitenizin psikolojik danışmanlık biriminden destek almak önemli bir adımdır.
Zaman yönetimine dair öneriler için Tez Yazarken Zamanınızı Çalan 5 Alışkanlık yazımızı da okuyabilirsiniz.