Üretken yapay zekâ araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte üniversiteler ve dergiler yeni bir soruyla karşı karşıya kaldı: Bir metnin yapay zekâ tarafından yazılıp yazılmadığı anlaşılabilir mi? Bu soruya yanıt olarak çeşitli yapay zekâ tespit araçları geliştirildi ve bunların en bilineni Turnitin’in yapay zekâ yazı tespit özelliği oldu. Ancak bu araçların güvenilirliği hâlâ tartışmalıdır. Bu yazıda yapay zekâ tespit araçlarının nasıl çalıştığını, sınırlılıklarını ve öğrencilerin bu konuda bilmesi gerekenleri ele alıyoruz.
Yapay Zekâ Tespit Araçları Nasıl Çalışır?
İntihal tespit programları, metni veri tabanlarındaki kaynaklarla karşılaştırarak birebir ya da benzer ifadeleri bulur. Yapay zekâ tespit araçları ise farklı bir mantıkla çalışır: Metnin kelime seçimleri, cümle yapıları ve dilin öngörülebilirliği gibi istatistiksel özelliklerini inceleyerek metnin bir dil modeli tarafından üretilmiş olma olasılığını tahmin eder. Yani bu araçlar bir kanıt bulmaz, bir olasılık tahmini yapar.
Bu fark önemlidir. İntihal raporunda eşleşen kaynak gösterilebilir; yapay zekâ tespit raporunda ise metnin hangi kaynaktan geldiğini gösteren somut bir eşleşme bulunmaz.
Turnitin’in Yapay Zekâ Yazı Tespiti
Turnitin, yapay zekâ yazı tespit özelliğini Nisan 2023’te kullanıma sundu. Özellik, değerlendirmeye uygun düzyazı metinlerin yüzde kaçının yapay zekâ tarafından üretilmiş olabileceğine dair bir tahmin verir. Turnitin’in açıklamalarına göre:
- Tespit için metnin belirli bir uzunluğun (en az birkaç yüz kelime) üzerinde olması gerekir.
- Düşük yüzdelerde yanlış pozitif sonuç olasılığı daha yüksek olduğundan, şirket düşük oranların dikkatle yorumlanması gerektiğini belirtir.
- Turnitin, sonuçların akademik dürüstlük kararlarında tek dayanak olarak kullanılmaması gerektiğini, eğitimcinin değerlendirmesinin esas olduğunu vurgular.
Turnitin, başlangıçta İngilizce metinler için geliştirilen bu özelliği zamanla başka dilleri de kapsayacak biçimde genişletmektedir. Şirket, Ekim 2026’da yapay zeka yazı tespitini Türkçe metinlere de açtığını duyurmuştur. Ancak bu özelliğin kullanılabilmesi üniversitenin Turnitin lisansına bağlıdır ve parafraz araçlarının izini arayan işaretleme gibi bazı ek özellikler yalnızca İngilizce metinlerde çalışmaktadır. Bu nedenle kendi üniversitenizde hangi özelliklerin açık olduğunu enstitünüzden öğrenmeniz gerekir.
Güvenilirlik Sorunları
Yanlış pozitif sonuçlar
Yapay zekâ tespit araçlarının en ciddi sorunu, tamamen insan tarafından yazılmış metinleri yapay zekâ ürünü olarak işaretleyebilmesidir. Bu durum özellikle kalıplaşmış ifadelerin yoğun olduğu akademik metinlerde, kısa metinlerde ve yazım düzeltme araçlarıyla düzeltilmiş metinlerde görülebilir.
Ana dili İngilizce olmayan yazarlar
Liang ve arkadaşlarının 2023 yılında Patterns dergisinde yayımlanan çalışması, yaygın kullanılan çeşitli yapay zekâ dedektörlerinin ana dili İngilizce olmayan öğrencilerin yazdığı TOEFL kompozisyonlarının önemli bir bölümünü hatalı biçimde yapay zekâ ürünü olarak sınıflandırdığını göstermiştir. Bu çalışma Turnitin’i değil, diğer dedektörleri incelemiştir; ancak tespit araçlarının dil yeterliğine bağlı yanlılık taşıyabileceğine dikkat çekmesi bakımından önemlidir.
Kurumsal tepkiler
Bazı üniversiteler, güvenilirlik kaygıları nedeniyle yapay zekâ tespit özelliğini devre dışı bırakmayı tercih etmiştir. Örneğin ABD’deki Vanderbilt Üniversitesi 2023 yılında Turnitin’in bu özelliğini kullanmayı bıraktığını duyurmuştur. OpenAI de kendi geliştirdiği metin sınıflandırıcısını düşük doğruluk oranı nedeniyle 2023 yılında kullanımdan kaldırmıştır.
Atlatılabilirlik
Yapay zekâ ile üretilmiş bir metin, parafraz araçlarıyla ya da elle yapılan değişikliklerle tespit edilmesi zor hâle getirilebilir. Tespit araçları bu tür yöntemleri yakalamak için güncellenmektedir; ancak bu alanda araçlar ile atlatma yöntemleri arasında sürekli bir yarış vardır.
Öğrenciler İçin Ne Anlama Geliyor?
- Kurumunuzun politikasını öğrenin. Üniversitenizin ve enstitünüzün yapay zekâ kullanımına ilişkin kurallarını okuyun. Bazı kurumlar belirli kullanımlara izin verirken beyan ister.
- Yazım sürecinizi belgeleyin. Taslaklarınızı, notlarınızı ve belgenizin sürüm geçmişini saklayın. Bir yapay zekâ tespit sonucu tartışma konusu olursa, metni sizin yazdığınızı göstermenin en güçlü yolu yazım sürecinizin izleridir.
- Yapay zekâ kullandıysanız beyan edin. Kurumunuzun izin verdiği bir kullanım söz konusuysa, hangi aracı hangi amaçla kullandığınızı açıkça belirtin.
- Raporu birlikte inceleyin. Yüksek bir yapay zekâ oranıyla karşılaşırsanız, danışmanınızla raporun hangi bölümleri işaretlediğini ve bunun nedenlerini konuşun.
Eğitimciler İçin Bir Not
Yapay zekâ tespit oranı, bir öğrenciyi suçlamak için tek başına yeterli bir kanıt değildir. Şüphe durumunda öğrenciyle görüşmek, metnin içeriği hakkında sorular sormak, taslakları ve kaynak notlarını incelemek daha adil ve güvenilir bir değerlendirme sağlar.
Benzerlik raporlarının nasıl yorumlanacağı için Turnitin ve iThenticate Karşılaştırması, yapay zekâ ile tez yazımı tartışması için ChatGPT ile Tez Yazılır mı? yazılarımıza bakabilirsiniz.