Bilgisayarın başına oturursunuz, tezin açık dosyası önünüzdedir, kaynaklarınız hazırdır; ama tek bir cümle bile yazamazsınız. Saatler e-postalarla, yeni makale aramakla ya da önceki paragrafları tekrar tekrar düzeltmekle geçer. Lisansüstü öğrencilerin büyük bölümü tez sürecinin bir noktasında bu durumla karşılaşır. Yazar tıkanıklığı olarak bilinen bu deneyim, tembellikten değil, çoğu zaman yazma sürecinin nasıl işlediğine dair yanlış beklentilerden kaynaklanır.
Yazar Tıkanıklığı Neden Olur?
Tıkanıklığın tek bir nedeni yoktur; ancak tez yazan öğrencilerde bazı nedenler sık görülür:
- İlk taslaktan mükemmellik beklemek: Her cümlenin ilk yazıldığı anda kusursuz olması gerektiği düşüncesi, yazmayı neredeyse imkânsız hâle getirir.
- Görevin fazla büyük görünmesi: “Literatür bölümünü yazmak” gibi geniş bir hedef, nereden başlanacağını belirsizleştirir.
- Düşüncenin henüz netleşmemiş olması: Bazen yazamamak, ne söyleneceğinin henüz tam belli olmadığının işaretidir. Okuma ve not alma aşaması yeterince tamamlanmamış olabilir.
- Değerlendirilme kaygısı: Danışmanın ya da jürinin metni nasıl karşılayacağına dair kaygı, yazmayı erteleme eğilimini artırabilir.
- Düzensiz çalışma: Uzun aralarla yazılan bir metne geri dönmek her seferinde yeniden ısınmayı gerektirir.
Tıkanıklığı Aşmak İçin Pratik Yöntemler
1. Taslak ile düzeltmeyi ayırın
Yazma ve düzeltme farklı zihinsel işlerdir. Taslak yazarken yazım hatalarını, cümle yapısını ya da kaynak biçimini düşünmeyin. Önce fikirleri kâğıda dökün, düzeltmeyi sonraki bir oturuma bırakın. İlk taslağın kötü olmasına izin vermek, çoğu zaman tıkanıklığı çözen ilk adımdır.
2. Görevi küçük parçalara bölün
“Kuramsal çerçeveyi yaz” yerine “X kuramının tanımını iki paragrafta anlat” gibi bir oturumda bitirilebilecek küçük hedefler koyun. Tez planınızı alt başlıklara kadar ayırmak, her gün hangi parçayı yazacağınızı netleştirir. Bu konuda Araştırma Makalesi İçin Ana Hat (Outline) Nasıl Hazırlanır? yazımızdaki yöntemler tez bölümlerine de uyarlanabilir.
3. Kısa ve düzenli yazma oturumları planlayın
Akademik yazma üzerine yapılan çalışmalarda, özellikle Robert Boice’un akademisyenlerle yürüttüğü araştırmalarda, uzun ve seyrek yazma maratonları yerine kısa ama düzenli yazma oturumlarının daha verimli olduğu vurgulanır. Her gün aynı saatte otuz ile altmış dakikalık bir oturum, haftada bir kez yapılan sekiz saatlik bir çalışmadan genellikle daha fazla ilerleme sağlar.
4. Serbest yazma deneyin
Belirli bir süre (örneğin on dakika) boyunca durmadan, düzeltmeden ve geri dönüp okumadan yazın. Konu, yazmak istediğiniz bölümle ilgili olabilir ya da “bu bölümde neden takıldım?” sorusunun cevabı olabilir. Serbest yazma, düşünceleri netleştirmenin ve yazmaya ısınmanın etkili bir yoludur.
5. Kolay bölümden başlayın
Tezi baştan sona sırayla yazmak zorunda değilsiniz. Giriş bölümü çoğu zaman en zor yazılan bölümdür; çünkü tezin tamamını özetler. Yöntem bölümü gibi daha somut bir bölümle başlamak, yazma ivmesi kazandırabilir.
6. Bir önceki oturumu yarım bırakın
Yazma oturumunu bir paragrafın ya da düşüncenin ortasında bitirmek, ertesi gün nereden başlayacağınızı bilmenizi sağlar. Oturumun sonunda bir sonraki adımı bir iki cümleyle not etmek de aynı işi görür.
7. Konuşarak yazın
Ne söylemek istediğinizi bir arkadaşınıza ya da kendinize sesli olarak anlatın ve bunu kaydedin. Konuşma, yazmaya göre daha az yargılayıcı bir süreçtir. Kaydı dinleyip yazıya dökmek, ilk taslak için sağlam bir başlangıç olabilir.
8. Ortamı değiştirin
Her zaman aynı masada çalışıyorsanız, kütüphane ya da başka bir çalışma alanı gibi farklı bir ortam bazen yazmayı kolaylaştırır. Telefon bildirimlerini kapatmak ve internet tarayıcısında yalnızca gerekli sekmeleri açık tutmak da dikkati toplamaya yardım eder.
Danışmanınızla Konuşmaktan Çekinmeyin
Haftalarca süren bir tıkanıklık, bazen tezin yapısıyla ya da araştırma sorusuyla ilgili çözülmemiş bir sorunun işaretidir. Böyle durumlarda danışmanınızla görüşmek, sorunun kaynağını bulmayı kolaylaştırır. Eksik ya da kusurlu bir taslak göndermek, hiç taslak göndermemekten çoğu zaman daha iyidir; danışman yalnızca elinde metin olduğunda yönlendirme yapabilir. Tez yazan arkadaşlarınızla düzenli bir araya gelmek de motivasyonu korumanın bir yoludur. Bu konuda Tez Yazarken Başarılı Bir Çalışma Grubu Oluşturmak yazımıza bakabilirsiniz.
Ne Zaman Destek Almalı?
Yazamama durumu uzun süre devam ediyor, uyku ve günlük yaşam düzeninizi etkiliyor ya da yoğun bir kaygı ve isteksizlikle birlikte seyrediyorsa, bunu yalnızca bir yazma sorunu olarak görmemek gerekir. Pek çok üniversitenin öğrencilere ücretsiz psikolojik danışmanlık hizmeti sunan birimleri bulunmaktadır. Bu birimlere başvurmak, tez sürecinde de kendinize gösterebileceğiniz önemli bir özendir.
Zaman yönetimiyle ilgili alışkanlıklar için Tez Yazarken Zamanınızı Çalan 5 Alışkanlık yazımızı da okuyabilirsiniz.