Sınavdan önceki gece saatlerce çalışıp sınavdan bir hafta sonra konuların çoğunu unutmak, öğrencilerin büyük kısmının tanıdığı bir deneyimdir. Bunun nedeni zayıf bir hafıza değil, çoğu zaman yanlış bir çalışma düzenidir. Eğitim psikolojisinde en sağlam bulgulardan biri, aynı süre çalışılsa bile tekrarların zamana yayılmasının bilgiyi çok daha kalıcı hâle getirdiğidir. Bu ilkeye aralıklı tekrar denir.
Aralıklı Tekrar Nedir?
Aralıklı tekrar (İngilizcede spaced repetition ya da distributed practice), bir konunun tek seferde yoğun biçimde çalışılması yerine, giderek uzayan aralıklarla birden fazla kez tekrar edilmesine dayanan bir öğrenme yöntemidir. Örneğin bir konuyu bir günde üç saat çalışmak yerine, birer saatlik oturumlarla farklı günlere yaymak aralıklı tekrarın temel mantığıdır.
Bilimsel Temeli
Aralıklı tekrarın kökeni, Alman psikolog Hermann Ebbinghaus’un 19. yüzyılın sonlarında bellek üzerine yaptığı çalışmalara dayanır. Ebbinghaus, öğrenilen bilginin zamanla nasıl unutulduğunu inceleyerek “unutma eğrisi” olarak bilinen örüntüyü tanımlamış ve tekrarların zamana yayılmasının hatırlamayı güçlendirdiğini göstermiştir. Bu etki, psikoloji literatüründe “aralık etkisi” (spacing effect) olarak anılır.
Sonraki yüzyıl boyunca yapılan çok sayıda araştırma bu bulguyu desteklemiştir. Cepeda ve arkadaşlarının 2006 yılında yayımladığı kapsamlı meta-analiz, aralıklı çalışmanın yoğun (toplu) çalışmaya göre daha kalıcı öğrenme sağladığını geniş bir çalışma havuzunda ortaya koymuştur. Dunlosky ve arkadaşlarının 2013 yılında öğrenme tekniklerini değerlendirdiği çalışmada da aralıklı çalışma, kendini sınama (pratik test) ile birlikte faydası en yüksek olarak değerlendirilen teknikler arasında yer almıştır.
Neden İşe Yarar?
Aralıklı tekrarın etkisini açıklayan farklı görüşler vardır; ancak üzerinde en çok durulan açıklama şudur: Bilgiyi biraz unutmaya başladığınız bir anda yeniden hatırlamaya çalışmak, zihnin o bilgiyi yeniden kurmasını gerektirir ve bu çaba bilgiyi güçlendirir. Ardı ardına yapılan tekrarlarda bilgi zaten taze olduğu için bu çaba gerekmez; çalışma kolay gelir ama kalıcılığı düşüktür.
Bu durum, öğrencilerin sıklıkla düştüğü bir yanılgıyı da açıklar: Yoğun çalışma, o an daha verimli “hissettirir”. Aralıklı tekrar ise her seferinde biraz zorlandığınız için daha yavaş ilerliyormuş gibi görünür. Oysa uzun vadede kalıcı olan, ikinci yoldur.
Aralıklı Tekrar Nasıl Uygulanır?
1. Bir tekrar takvimi oluşturun
Tekrar aralıkları için tek bir doğru formül yoktur; ancak yaygın bir yaklaşım, aralıkları giderek uzatmaktır. Örneğin bir konuyu çalıştıktan sonra ertesi gün, birkaç gün sonra, bir hafta sonra ve birkaç hafta sonra tekrar etmek pratik bir başlangıç olabilir. Sınava kalan süre kısaysa aralıklar da buna göre kısaltılır.
2. Tekrarları kendini sınamayla birleştirin
Tekrar, notları yeniden okumak anlamına gelmemelidir. Aralıklı tekrar en çok, bilgiyi hatırlamaya çalıştığınızda etkilidir. Konuyla ilgili soruları kapatarak cevaplamak, kavramları kendi cümlelerinizle açıklamak ya da bilgi kartlarıyla çalışmak bu açıdan yararlıdır.
3. Bilgi kartlarından ve uygulamalardan yararlanın
Kartın bir yüzünde soru, diğer yüzünde cevap bulunan bilgi kartları aralıklı tekrar için kullanışlıdır. Anki gibi uygulamalar, hatırlamakta zorlandığınız kartları daha sık, kolayca hatırladıklarınızı daha seyrek göstererek tekrar aralıklarını otomatik olarak ayarlar.
4. Konuları karıştırın
Her oturumda yalnızca yeni konuya odaklanmak yerine, önceki haftalarda çalışılan konulardan da kısa tekrarlar eklemek aralıklı tekrarın doğal bir parçasıdır.
Lisansüstü Öğrenciler İçin Aralıklı Tekrar
Aralıklı tekrar yalnızca sınavlara hazırlanan lisans öğrencileri için değil, lisansüstü öğrenciler için de faydalıdır:
- Yeterlik sınavına hazırlık: Doktora yeterlik sınavı geniş bir alan bilgisini kapsadığı için aylara yayılan bir tekrar planı, sınavdan önceki son haftalarda yoğun çalışmaktan çok daha etkilidir.
- Alan terminolojisi ve yabancı dil: Alana özgü İngilizce terimler ve akademik ifadeler bilgi kartlarıyla aralıklı olarak çalışılabilir.
- Literatür bilgisi: Temel çalışmaların yazarlarını, yıllarını ve ana bulgularını kısa notlarla düzenli tekrar etmek, tez yazarken ve savunmada bu bilgilere hızla ulaşmanızı sağlar.
Okuma ve not alma tekniklerine dair öneriler için Okuduğunuzu Anlamanın 5 Etkili Yolu yazımıza, çalışma alışkanlıkları için de Sınav Kaynakları ve İyi Çalışma İpuçları yazımıza bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T., ve Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380.
- Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., ve Willingham, D. T. (2013). Improving students’ learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58.