Türkçe yazılan tezlerin ve makalelerin çoğunda Türkçe özetin yanında İngilizce bir özet (abstract) de bulunur. Bu kısa metin, çalışmanızın uluslararası veri tabanlarında ve YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde yabancı okurlar tarafından okunan tek bölümü olabilir. Buna rağmen abstract çoğu zaman tezin en son, en aceleyle hazırlanan kısmıdır ve Türkçe özetin kelime kelime çevirisinden öteye geçmez. Bu yazıda abstract çevirisinde sık karşılaşılan hataları ve bunlardan nasıl kaçınılacağını ele alıyoruz.
1. Türkçe Cümle Yapısını Korumak
Türkçe ve İngilizce cümle yapıları farklıdır. Türkçe özetteki uzun ve yüklemi sonda olan cümleleri aynı sırayla İngilizceye aktarmak, okunması zor ve doğal olmayan cümleler ortaya çıkarır. Akademik İngilizcede cümleler genellikle daha kısadır ve özne ile yüklem birbirine yakın durur.
Birebir çeviri: In this study, it was aimed to determine the relationship between the job satisfaction levels of teachers working in public schools and their organizational commitment.
Daha doğal: This study examined the relationship between job satisfaction and organizational commitment among public school teachers.
“It was aimed to…” kalıbı, Türkçedeki “Bu çalışmada … amaçlanmıştır” ifadesinin birebir karşılığı olarak Türk yazarların metinlerinde sık görülür. Dil bilgisi açısından tartışmalı olmasının yanında, ana fikri cümlenin sonuna iterek okurun işini zorlaştırır. Bunun yerine “This study aimed to…” ya da doğrudan “This study examined…” gibi etken yapılar tercih edilebilir.
2. Zaman Kiplerini Karıştırmak
Abstract’ta zaman kipi kullanımı bölümün içeriğine göre değişir. Yaygın kullanım şöyledir:
- Araştırmanın amacı ve yöntemi: Tamamlanmış bir araştırma anlatıldığı için genellikle geçmiş zaman kullanılır. (Data were collected from 240 teachers.)
- Bulgular: Genellikle geçmiş zaman kullanılır. (The results showed that…)
- Genel sonuç ve çıkarımlar: Genel geçerliği olan yargılar için çoğu zaman geniş zaman tercih edilir. (These findings suggest that…)
Aynı paragrafta nedensiz yere zaman değiştirmek okurun dikkatini dağıtır. Dergiler ve enstitüler zaman kipi konusunda farklı tercihler belirtebileceği için yazım kılavuzunu da kontrol edin.
3. Sayılamayan İsimleri Çoğul Yapmak
Türk yazarların İngilizce metinlerinde sık görülen hatalardan biri, İngilizcede genellikle sayılamayan isim olarak kullanılan kelimelere çoğul eki getirmektir:
| Yanlış kullanım | Doğru kullanım |
|---|---|
| informations | information |
| researches | research / studies |
| knowledges | knowledge |
| equipments | equipment |
| evidences | evidence |
“Research” kelimesi akademik İngilizcede genellikle sayılamayan isim olarak kullanılır. Birden fazla çalışmadan söz etmek istiyorsanız “studies” kelimesini tercih etmek en güvenli yoldur. “Data” kelimesi ise akademik metinlerde çoğunlukla çoğul kabul edilir (the data were); ancak bazı alanlarda tekil kullanım da yaygınlaşmıştır. Hangisini seçerseniz seçin metin boyunca tutarlı olun.
4. Artikelleri Yanlış Kullanmak
Türkçede artikel bulunmadığı için “a/an” ve “the” kullanımı en sık hata yapılan konulardan biridir. Genel bir kavramdan söz ederken artikel kullanmamak (Motivation affects performance.), daha önce tanımlanmış ya da belirli bir şeyden söz ederken “the” kullanmak (The scale consisted of 20 items.) temel kuraldır. Artikel hataları anlamı çoğu zaman bozmaz; ancak metnin dil düzeyine dair olumsuz bir izlenim bırakır.
5. Terimleri Tutarsız Çevirmek
Türkçe özette tek bir terimle ifade edilen bir kavramın abstract’ta farklı kelimelerle karşılanması, okuru farklı kavramlardan söz edildiği sonucuna götürebilir. Örneğin “öz yeterlik” kavramı için bir yerde “self-efficacy”, başka bir yerde “self-sufficiency” kullanmak ciddi bir anlam kaymasına yol açar. Alanınızdaki terimlerin yerleşik İngilizce karşılıklarını, ilgili uluslararası makalelerden kontrol etmek en güvenilir yoldur.
6. Anahtar Kelimeleri İhmal Etmek
İngilizce anahtar kelimeler (keywords), çalışmanızın veri tabanlarında bulunabilmesini doğrudan etkiler. Türkçe anahtar kelimelerin birebir çevirisi yerine, alanınızda uluslararası literatürde gerçekten kullanılan terimleri seçin. Anahtar kelime sayısı ve sıralaması için enstitünüzün ya da derginin kurallarına uyun.
7. Kelime Sınırını Aşmak veya Altında Kalmak
Enstitüler ve dergiler abstract için genellikle bir kelime aralığı belirler. Türkçe özet ile İngilizce abstract’ın kelime sayıları birebir aynı olmak zorunda değildir; ancak her iki metnin de aynı bilgileri içermesi ve belirtilen sınırlara uyması gerekir. Özetin yapısına ilişkin genel kurallar için Tezde Özet Bölümü Nasıl Yazılır? yazımıza bakabilirsiniz.
Makine Çevirisi Kullanırken Dikkat
Google Çeviri, DeepL ya da yapay zekâ araçlarıyla hazırlanan bir ilk taslak, çeviri sürecini hızlandırabilir. Ancak bu araçlar terimleri yanlış karşılayabilir, Türkçe cümle yapısını koruyabilir ya da anlamı kaydırabilir. Makine çevirisiyle hazırlanan bir abstract’ı mutlaka alan bilgisine sahip birinin gözden geçirmesi gerekir. Çeviri araçlarının genel bir karşılaştırması için En Başarılı Çeviri Siteleri yazımıza göz atabilirsiniz.
Teslimden Önce Kısa Bir Kontrol Listesi
- Amaç, yöntem, bulgular ve sonuç abstract’ta yer alıyor mu?
- Türkçe özetle abstract aynı bilgileri veriyor mu?
- Zaman kipleri tutarlı mı?
- Terimler alanın yerleşik İngilizce karşılıklarıyla mı verildi?
- Sayılamayan isimler ve artikeller kontrol edildi mi?
- Kelime sınırına ve anahtar kelime kurallarına uyuldu mu?
İngilizce akademik yazım hakkında daha fazla bilgi için İngilizce Makale Nasıl Yazılır? ve İngilizce Gramer Hatası Düzeltme yazılarımıza bakabilirsiniz.