Lisansüstü öğrencilerin önemli bir kısmı tezini tam zamanlı bir işle birlikte yürütür. Öğretmenler, hemşireler, mühendisler, kamu çalışanları ve özel sektörde çalışanlar için tez, mesai sonrasına ve hafta sonlarına sığdırılmaya çalışılan bir iştir. Bu durum tezi bitirmeyi imkânsız kılmaz; ancak zamanın tam zamanlı öğrencilere göre çok daha bilinçli planlanmasını gerektirir.
Gerçekçi Bir Başlangıç: Ne Kadar Zamanınız Var?
İlk adım, haftalık olarak teze gerçekten ne kadar zaman ayırabileceğinizi dürüstçe hesaplamaktır. İş saatleri, ulaşım, aile sorumlulukları ve dinlenme ihtiyacı çıkarıldıktan sonra kalan süre çoğu zaman beklenenden azdır. Haftada on saat ayırabileceğinizi bilmek, kırk saat ayıracakmış gibi plan yapıp her hafta geride kalmaktan çok daha verimlidir.
Bu hesabı yaparken şu soruları sorun:
- Hafta içi hangi günler, hangi saatlerde en az bir saatlik kesintisiz zaman bulabilirim?
- Hafta sonu teze ayırabileceğim sabit bir blok var mı?
- İşimin yoğun dönemleri hangi aylara denk geliyor?
Tezi Küçük ve Somut Görevlere Bölün
Çalışan öğrenciler için en büyük tuzak, teze ayrılan kısa zaman dilimlerinde “nereden başlasam” sorusuyla vakit kaybetmektir. Bunu önlemenin yolu, tezi bir oturumda tamamlanabilecek küçük görevlere bölmektir:
- “Literatürü yaz” yerine “Öz yeterlik kavramının tanımlarını içeren iki paragrafı yaz”,
- “Analizleri yap” yerine “Veri setinde kayıp verileri kontrol et”,
- “Kaynakçayı düzenle” yerine “Kaynakçadaki ilk 30 kaynağın DOI bilgilerini kontrol et”.
Bu görevleri bir listede tutmak, mesai sonrası kısa bir zaman bulduğunuzda hemen işe koyulmanızı sağlar. Tez planınızı ayrıntılandırmak için Araştırma Makalesi İçin Ana Hat (Outline) Nasıl Hazırlanır? yazımızdaki yöntem tez bölümlerine de uyarlanabilir.
Görevleri Enerjinize Göre Eşleştirin
Her tez görevi aynı zihinsel enerjiyi gerektirmez. Yorucu bir iş gününün ardından yeni bir bölüm yazmak zor olabilir; ancak kaynakça kontrolü, tablo düzenleme ya da veri girişi gibi işler yapılabilir. Görevlerinizi iki gruba ayırmak işe yarar:
- Yoğun düşünme gerektiren işler: Yeni metin yazmak, analiz sonuçlarını yorumlamak, tartışma bölümünü kurgulamak. Bu işleri dinlenmiş olduğunuz zamanlara, örneğin hafta sonu sabahlarına ayırın.
- Rutin işler: Kaynak düzenleme, biçim kontrolü, veri girişi, makale indirme. Bu işleri hafta içi akşamlara ya da kısa aralara yerleştirin.
Sabit Bir Yazma Rutini Oluşturun
Haftada bir gün uzun saatler çalışmak yerine, kısa ama düzenli oturumlar genellikle daha sürdürülebilir bir ilerleme sağlar. Örneğin hafta içi iki akşam birer saat ve hafta sonu bir sabah üç saat, öngörülebilir ve korunabilir bir düzen oluşturur. Bu saatleri takviminize bir toplantı gibi yazmak ve çevrenizdekilere bu saatlerde çalıştığınızı söylemek, rutini korumayı kolaylaştırır.
İş Yerindeki Fırsatları Değerlendirin
Tez konunuz mesleğinizle ilgiliyse iş deneyiminiz önemli bir avantajdır. Alandaki sorunları içeriden görmek, anlamlı bir araştırma sorusu bulmanızı kolaylaştırabilir. Ancak kendi kurumunuzda veri toplamayı planlıyorsanız gerekli izinleri ve etik kurul onayını almayı, ayrıca yönetici ya da meslektaş olarak katılımcılar üzerindeki olası etkinizi göz önünde bulundurmayı unutmayın.
İşvereninizle tez sürecini paylaşmak da yararlı olabilir. Bazı kurumlar lisansüstü eğitimi destekleyen esnek çalışma düzenlemeleri sunar. Ders ve sınav günlerinde izin kullanımı gibi konulardaki haklarınız ise çalıştığınız sektöre ve kurumunuzun mevzuatına göre değişir; bu konuda insan kaynakları biriminizden bilgi almanız en doğrusudur.
Danışmanınızla Açık İletişim Kurun
Danışmanınızın çalıştığınızı ve teze ne kadar zaman ayırabileceğinizi bilmesi, beklentilerin gerçekçi olmasını sağlar. Görüşme saatlerini iş programınıza uygun belirlemeyi ve taslak gönderme takvimini birlikte planlamayı konuşabilirsiniz. Danışmanla iletişime dair öneriler için Tez Önerisi Nasıl Hazırlanır? yazımız da yol gösterebilir.
Azami Süreleri Göz Önünde Bulundurun
Lisansüstü programların azami tamamlama süreleri vardır ve bu süreler çalışan öğrenciler için de geçerlidir. Programınızın sürelerini başta öğrenmek ve takviminizi buna göre kurmak, sürecin son yılında sıkışmanızı önler. Süreler hakkında genel bilgi için Yüksek Lisans Kaç Yıl? ve Doktora Kaç Yıl? yazılarımıza bakabilirsiniz. Zorunlu durumlarda kayıt dondurma gibi seçenekler de bulunmaktadır; bu konuda Yüksek Lisans Dondurma Nasıl Yapılır? yazımızı okuyabilirsiniz.
Kendinize Karşı Gerçekçi Olun
Çalışarak tez yazmak, tam zamanlı öğrencilere göre daha uzun sürebilir ve bu bir başarısızlık değildir. Kimi haftalar iş yükü nedeniyle teze hiç dokunamayabilirsiniz. Önemli olan, bu haftalardan sonra rutine geri dönebilmektir. İlerlemenizi kısa bir tez günlüğüne not etmek, küçük adımların zamanla nasıl biriktiğini görmenizi sağlar ve motivasyonu korumaya yardım eder.